آريائيها تا ظهور اسلام ) تهيه و چاپ نموده و اكنون جلد دوم آن ( از ظهور اسلام تا حملهء مغول ) نيز در دست وزير چاپ مىباشد . اكنون كه بدين نحو شرح بسيار مختصر از كتب تواريخ طب در ايران و جهان و تمدن اسلامى بيان گرديد متذكر مىگردم كه : كتاب « عيون الانباء فى طبقات الاطباء » تأليف ابن ابى اصيبعه مطول‌ترين و كامل‌ترين تواريخ اطباء و طب و حكماء جهان مىباشد كه از دورانهاى قديم تا قرن هفتم هجرى قمرى برشته تحرير درآمده و مؤلف علاوه بر اطلاعات شخصى و كتب و نسخى كه ديده از بسيارى منابع و مآخذ استفاده كرده است ، چنان كه در ترجمهء كتاب و ابواب و فصول آن ملاحظه مىگردد ، يك دوره كامل تاريخ طب و پزشكان و فلاسفه ( با توجه باصول عقايد پزشكى و فلسفى آنان ) مىباشد . مؤلف كتاب از فهرست ابن النديم و تاريخ الحكماى قفطى و بعضى مورخان ديگر استفادهء كامل نموده و در بسيارى موارد به نقل عبارات و نظرات آنان پرداخته و شخصا نسخ خطى از آثار و شرح حال اطباء و حكماء و خطوط آنها را چنان كه در متن كتاب خواهد آمد ، ديده است . نكته ديگر كه در اين مقدمه احتياج به تذكر است آنكه : تقريبا تمام مورخان مغرب زمين ( و عده‌اى از مورخان مشرق زمين ) در كتب تواريخ طب خود از القفطى و بالاخص از ابن ابى اصيبعه استفاده نموده و مطالب اين دو مورخ طبيب را آورده‌اند . چنان كه لوسين لكلر و پروفسور ادوارد براون استفادات كامل از كتاب شيخ موفق الدين نموده‌اند و مخصوصا طب اسلامى مندرج در كتاب تاريخ لكلر تقريبا ترجمه كتاب ابن ابى اصيبعه است . ساير نويسندگان تاريخ طب در مغرب زمين نيز از روى كتب تاريخ ما قبل خود بدست آورده كه اصل و ريشه آن يا « تاريخ الحكماء » قفطى و يا بالاخص « عيون الانباء » ابن - ابى اصيبعه است . چنان كه مرحوم دكتر ميرزا عبد الحسين خان ركن الحكماء -