محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )

88

قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )

دوم ماخوذ است از خلقت او پس اگر باشد سخيف يعنى نازك جرم و متخلخل مانند ريه استعمال نكرده شود در آن ادويه قويه و اگر باشد سخت جرم چون كليه استعمال كرده شود در ان ادويه قويه و اگر باشد وسطى مانند جگر استعمال كرده شود در ان دواى وسطى - سوم ماخوذ است از قوة عضو پس به‌درستى كه عضو هرگاه كه باشد رئيس يا عام باشد نفع او بدن را چون معده و يا باشد لطيف مانند چشم استعمال نكرده شود در ان چيزى كه محلل قويست - چهارم ماخوذ است از وضع عضو پس به‌درستى كه منتفع مىشود به آن طبيب يا در تقدير قوة دوا بحسب قرب عضو و بعد آن پس به‌درستى كه مرى سهل است تغير مزاج وى بدوا بسبب سرعت وصول دوا طرف مرى و نيست چنين ريه ليكن در مشاركت عضو به آنكه اتصال دارد از اعضا پس برآورده مىشود مادهء كه حاصل مىشود در ان از ان عضو چنانچه هرگاه حاصل شود ماده در مقعر جگر پس برآورده مىشود به مسهل طرف امعا و اگر حاصل شود مادهء در طرف محدّب پس برآورده مىشود بادرار جانب كليتين