اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

50

خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )

مراعات كند و گذرهاي دارو گشاده و طبع ) 8 را نرم كند و خلط را پزاند 9 ، پس مسهل خورد و آن ساعت كه مسهل خورد بايد كه طعام هضم شده باشد و هنوز شهوت طعام پديد نيامده بوبود ، و دارو سخت شيرين نبايد ، تا معده آن را به عوض غذا قبول نكند ، و به هضم آن مشغول نشود 10 ، و نشود خفتن پس از آنكه دارو خورده باشد ، اگر دارو قوي باشد پيش از آنكه در كار آيد ( دارو عمل كند ) 0 بخسبد ، دارو كار بهتر كند ، و دارو چون در كار آيد اگر بخسبد ، باقي فعل دارو باطل گردد ( دارو بىاثر شود ) ، و اگر دارو نرم و لطيف باشد و بيش از آنكه در كار آيد بخسبد ، دارو كار نكند يا كمتر كند ، و آب گرم خوردن پس از داروي مطبوخ 11 قوت دارو را ضعيف كند ، و از پس حب‌هاى قوي اگر در كار آن تقصيري باشد ، آب گرم و شور اوليتر آن را تا مندفع ) 12 ) شود زود ، و اگر يك درمسنگ ، مصطكي 13 ( Mastic ) سوده با اندكى شكر به خود ، دارو را ياري تمام بدهد و زود دفع كند ، و تا دارو كار تمام نكند طعام و شراب نبايد خوردن ، و اگر معده صفرائي بود ، صبر كردن احتمال نكند پيش از دارو ، به زماني اندك ، چند لقمه نان اندر شراب تريد كرده بدهند ، يا شربت كشكاب به آب انار . ( 1 / 70 ) و اگر كسي را به فصد و اسهال حاجت آيد 14 نگاه بايد كرد و اگر اخلاط بلغمي است ، نخست مسهل بايد دادن ، و اگر كسي را دارو كار نكند و " تاسه " 15 و " بىآرامى " " تمدد " ( كشيده شدن در اعضاء ) پديد آيد ، شيافي 16 يا حقنه 17 به كار بايد داشت با قدري " جاوشير " 18 با شكر ) 19 اندر آب گرم بايد دادن تا دارو دفع كند ، و اگر رگ‌ها ممتلي گردد و چشم‌ها بيرون خيزد ، رگ بايد زدن و بسيار باشد كه آبى و سيب ، غثياني ) 20 كه از دارو باشد زايل كند و دارو در كار آيد ، و اگر نيز اين اعراض 21 بد تولد نكند ، چون اجابت نيفتد 22 ، فصد بايد كرد ، اگرچه پس از دو سه روز باشد ، و هرگاه كه دارو كار نكند و تن از آن ماده كه مقصود 23 باشد پاك نشود ، گرمابه به كار بايد داشت ، چند روز ، تا ماده كه بجانب روده‌ها ميل نكردست و بجانب پوست ميل داشته به عرق دفع شود ، و ببايد آزمود ، اگر از گرمابه لذت مىيابد ، آن باشد كه ماده دفع مىشود ، و اگر لذت نيابد و تا سه دروي مىيابد ، آن باشد كه زيان دارد ، در حال از گرمابه بيرون آيد و به شربت و به غذاي موافق 24 تدبير كند ، و چون از دارو فارغ شود ، از همه چيزها كه احوال مردم بگرداند ، چون شادي بزرگ و غم بزرگ و چون جماع بسيار و خشم عظيم و مانند آن خويشتن دور بايد داشت ، و طعام اندك و لطيف بايد خورد ، و پيش از طعام ، مرطوب و مبرود را حب الرشاد 25 بايد خورد 26 اندر جلاب ( گلاب ) Rose Water و محرور را اسبغول به روغن گل 27 چرب كنند 28 و كسي كه سخت مبرود باشد حب الرشاد به روغن زيت چرب كنند ، و شراب خوردن پس از دارو هم 29 باشد كه تب آرد و اضطرابي پديد