باب دهم / در تدبير استفراغ به داروي مسهل ( 1 / 68 ) ببايد دانست كه مردم تندرست و كودك را و پير را و مردم خشك اندام و لاغر را و كسي را كه گوشت عضله‌هاى شكم او اندك بود و كسي را كه قوت ضعيف باشد و كسي كه معده يا دل او ضعيف بود و كسي كه عضله‌هاى زبان ضعيف بود ، و اين كسي باشد كه در سخن به جاي حرف " سين " ، " ثا " گويد ، و كسي كه خون در تن او بسيارتر از ديگر خلطها باشد ، اين چندين گروه را داروي مسهل نشايد خورد ، خاصه در فصل گرما و فصل سرما . و در فصل گرما ، پيش از بر آمدن شعري 1 به بيست روز ، و پس از بر آمدن ، هيچ كس را نه دارو شايد داد و نه مسهل و نه فصد و حجامت بايد كرد ، مگر ضرورتى بود سخت ، فصد كنند ، و شرطهاى تسكين و احتياط بجاى آرند ، و مباشرت ( جماع ) نيز نبايد كرد ، خاصه در ايام " باحور " 2 ، و اول " باحور " نوزدهم " تموز " 3 باشد . ( 1 / 69 ) و كسي را كه شادي بزرگ يا غمي بزرگ يا مهمي و انديشه بزرگ دارد ، نشايد دارو خوردن ، و بسيار خوردن داروي مسهل عادت ناپسنديده است ، تن را ضعيف كند ، و كسي كه در دارو خوردن آزموده نباشد ، طبيب نشايد كه او را داروي مسهل دهد ، و صواب آن باشد كه به غذاي اندك و لطيف تدبير او كند ، و اگر چاره نبود ، داروي لطيف دهد ، و مردم خشك مزاج را دارويي نرم و لغزان 4 بيشتر از آن اسهال كند كه داروي تيز 5 . و داروخوار ( آنكه دارو خورد ) بايد كه نخست تن را مستعد 6 دارو خوردن كند ، تا مقصود حاصل شود ، بىمضرت ، و اين ، چنان باشد كه چند روز چيزى كه احشاء را ضعيف كند ، بخورد 7 و معده را