اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
253
خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )
مقاله هفتم اندر علاج زهرها ( 1 / 291 ) اولا كساني را كه دشمن و تهمت آن باشد كه ايشان را چيزى زيان كار دهند ، طريق احتياط آنست كه در جايگاه تهمت ، طعامي و شرابي كه طعم سخت قوي باشد ، نخورد . مثلا كه سخت شيرين باشد يا سخت ترش يا سخت تيز يا سخت شور ، نخورد و دست باز كشد از بهر آنكه طعم چيزهاي زيان كار ، بوي آن در چنين طعامها و شرابها پوشيده توان داشت . و طريق ديگر آنست كه آنجا كه ايمن نباشد ، طعام و شراب نخورد و حاضر نگردد ، از بهر دو كار ، يكى آنكه اگر شهوت طعام پديد آيد و چيزى زيان كار دهند ، طعم و بوي آن به سبب درباست 1 طعام و رغبت بدان بر مردم پوشيده گردد ، و دوم آنكه چيزهاي زيان كار در حال گرسنگي و تشنگى زودتر اثر كند و در رگها و در ره گذرها بنماند و زود بگذرد و قوت آن بدل رسد . و اگر طعام و شراب خورده باشد ، قوت آن چيز نخست بر طعام آيد و ضعيف شود از بهر آنكه رگها ممتلي باشند ، زهر گذر نيابد و بدل نرسد . و باشد كه اندر آن طعام كه او خورده باشد چيزى بوده باشد ، كه قوت آن با قوت زهر بازكوشد و مضرت آن دفع كند . و طريق ديگر آنكه بر سبيل احتياط ، فصد كنند ، و نخست چيزى كه خورند آن باشد كه مضرت آن دفع كند و قوت آن زهر از دل باز دارد . ( 1 / 292 ) صفت داروئي كه از جنس غذا باشد و مضرت بيشترين زهرها باز دارد و در وى مضرتي نباشد ، بگيرند : گوز مغز پاك كرده شش درم ، برگ سداب خشك و نمك درست 2 از هر يك يك درم ، انجير خشك چندانكه ديگر چيزها بدان بتوان سرشت و بسرشند ، شربت چنديك ، جوز و گوشت قديد راسو بخاصيت ، مضرت بيشترين زهرها باز دارد ، چون قديد كرده باشند