اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
254
خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )
گوشت راسو را و ترياق بزرگ و مثروديطوس و ترياق اربعه و ترياق ثمانيه 3 و ترياق الطين 4 ، همه پيش از آن و پس از آن ، مضرت زهرها را دفع كننده است . لكن باشد كه مزاج هر شخصي بهر وقتي اين معجونها احتمال نكند ، پس مضرتي نقد بر خويشتن نتوان نهاد ، هنوز به مضرتي نارسيده ، و اگر ديگر از اين معجونها چيزى بخورد و حرارتي در وى پديد آيد ، آب يخ و روغن گل 5 بايد داد بسيار ، و " قي " فرمودن 6 . اما قانون علاج همه زهرها ، آنست كه هرگاه كه حس 7 آن نيابد ، كه او را زهري دادن ، در حال ، " قي " كند - پيش از آنكه قوت آن در تن پراكنده شود - به آب نيم گرم و روغن شير پخت و طبيخ شبت و اندكى بوره ، و روغن بسيار ، قي بيشتر آرد . و هرگاه كه " قي " كرده آيد تمام ، شير تازه خورند بسيار . و اگر به شير نيز " قي " افتد ، سخت نيك باشد . اگر شير خاضر نباشد ، مسكه گداخته بجاى آن باشد ، و لعاب تخم كتان و پيه بط گداخته و شراب شيرين ، سود دارد . و اگر از معجونهاي بزرگ چون ترياق و مثروديطوس و غير آن ، حرارتي تولد كند ، آب يخ و روغن گل مىبايد داد بدان قي فرمودن . و اگر در خواب شوند ، نشايد گذاشتن و بهر تدبير كه ممكن گردد بيدار مىبايد داشت و اگر طعام خورند ، بسيار بسيار بايد خورد ، تا اگر " قي " نيفتد ، بسياري طعام بر آن چيز غلبه كند ، و باشد كه معده ممتلي گردد و " قي " كردن آسان شود . ( 1 / 293 ) اما داروها كه از بهر گزيدن جانوران زيان كار دهند ، شير لاغيه 8 كه آن را ترياق بوشيخه 9 گويند ، گزيدن " افعي " را سخت نافع بود ، و شراب انگوري كه " افعي " در وى افتاده باشد و مرده ، گزيدن همه جانوران را سود دارد و نافع بود ، و مقدار دو درم تخم ترنج ضد همه زهرهاي جانوران است ، و بيخ انگذان پادزهر همه است . و داروهائي كه طلي كنند : نفط اسفيدست و شير خام و پخته با روغن گاو سرشته و جندبيدستر با روغن زيت سرشته و عصاره گندنا و عصاره بودنه جويباري و زهره گاو و بز و نمك و سرگين بز 10 سرشته ضماد كردن ، پادزهر همه زهرها است از جانوران و اين گزيده است 11 .