اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

239

خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )

فيقرا با ثريد و غاريقون و نمك هندي و افتيمون و شحم حنظل تركيب كنند و بدهند ، و گرمابه سود دارد . جمره 17 و نار فارسي 18 و نمله 19 و كاورسه اين همه از جمله بثرات و آماسهاى گرم باشد . امانمله بثرهاى خرد باشد درهم پيوسته ميگردد و به همين ( خوانده نشد ) بازميشود ، با خارش و سوزش ، همچون سوزش گزيدن " مور " 0 و بعضي باشد كه يك بثره باشد ، و بعضي باشد كه بثرات بود چون " ثولول " 20 . جمره بثراتى كه باشد گرم و سوزان و زود سياه شود و تري كمتر دارد . نار فارسي بثراتى باشد پر آب رقيق با خارش و سوزش صعب . كاورسه 21 ( 1 / 275 ) بثرات خرد باشد و ميل بصلابت دارد از بهر آنكه ماده اي غليظ باشد و بلغمي . علاج همه به يكديگر نزديكست . نخست تسكين صفرا كنند ، با آب غوره و آب انار و مانند آن ، پس فصد كنند ، پس به مطبوخ هليله يا بماء الرمانين استفراغ كنند ، و صندل و فوفل و شياف ماميثا و اسفيداج 22 ارزيز و گل ارمني با آب گشنيز تر و آب كسنه و آب عنب الثعلب طلي كنند ، و به سركه و گلاب نيز طلي ميكنند . و جمره را پس از مسهل دادن ، آب انار ترش اندر سركه ببيزند و بسايند و بر خرقه طلي كنند و بر وى نهند ، و اندر شبانروزي سه بار تازه كنند . و كاورسه را به همين ترتيب علاج كنند ، لكن استفراغ به مطبوخ هليله كنند و از تربد و افتيمون خالي نگذارند 23 . گر و خارش هم خشك باشد و هم تر . علاج خشك را گرمابه خوش آب و شستن به آب جغندر و آرد نخود ، و استفراغ بماء الجبن ، و بگيرند : تخم ريواج و مغز زردآلوي تلخ از هر يك ده درم ، نمك و سيماب 24 كشته از هر يك يك درم ، بكوبند و بهم بياميزند و به سركه تر كنند و به جغرات و بكنجد ، آس كرده بسرشند و اندر گرمابه طلاكنند سه روزه . دوا نافع للجرب ( براي چرب ) بگيرند : دار زرد ( زردچوبه ) و بوره و نمك و زاك معدني و قسط از هر يكى پنج مثقال ، كافور دانگى و نيم ، زيبق به خاكستر كشته يك و نيم ، مرداسنگ سه مثقال ، تنور پاره كهنه پنج مثقال ، گوگرد يك مثقال ، جمله خرد بكوبند ، و به سه