عشر جالينوس 5 يا حاوي 6 محمد زكريا يا كامل الصناعه 7 يا صد باب بوسهل 8 مسيحي يا قانون بوعلي سينا يا ذخيره خوارزمشاهي و به وقت فراغت مطالعه همىكند 000 " پس مطلب معلوم شد كه ذخيره ، زود شهرت علمي خود را بدست آورده است . ذخيره در ده كتاب است كه يك دوره كامل اصول طب و اخلاط و ماده ها و مزاج ها و تشريح اندام‌ها و تندرستي و بيمارى و اعراض و آنچه كه از بدن خارج شود بمانند عرق و نفث 9 و بول و غايط و تدبير نگاهدارى تندرستي در برابر هوا و مسكن و طعام و شراب و خواب و بيداري و حركت و سكون و شناختن البسه و عطرها و روغن‌ها و داروها و فصد و حجامت و حقنه و شياف ها و پرورش كودكان و توجه به پيران و مسافران و شناسائي بيمارىها از علت‌ها و علامات و درمان ها از سر تا قدم و شناسائي و درمان آماس‌ها و ريش ها و داغ كردن و شكستگي ها و در رفتگي ها و پاكيزگي و آراستگى ظاهر بدن و زهرها و علاج آنها و فادزهرها و داروها و تركيبات داروئي مىباشد خلاصه دوره كامل علم طب و فنون وابسته بدان است . نسخه‌هاى اين كتاب يا قسمت‌هائى از آن در كتابخانه‌هاى عمومي و خصوصي موجود است . ( 1 / 6 ) دو كتاب اول ذخيره ، توسط آقايان ايرج افشار و محمد تقى دانش پژوه ضمن سلسله انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسيده ، ولي بعدا متوقف گرديد . ايضا كتاب اول ذخيره را دكتر محمد شهراد و دكتر جلال مصطفوي كاشاني و دكتر محمد حسين اعتمادي و سه كتاب بعدي ذخيره را آقاي دكتر جلال مصطفوي كاشاني از طرف انجمن آثار ملي به چاپ رسانده است . دكتر سيريل الگود 10 در كتاب تاريخ طب در ايران 11 متذكر گرديده كه ذخيره خوارزمشاهي به عبري برگردانده شده و نسخه ناقصي از آن در كتابخانه ملي پاريس به شماره 1169 موجود است ( نقل از زير نويس فهرست كتب خطي كتابخانه دانشكده پزشكي ، حسن ره‌آورد ، تهران 1333 شمسي ، صفحات 21 / 220 ، ايضا صفحه 2548 ، ستون سوم لغت‌نامه دهخدا ) 0 ذخيره به تركي توسط " ابو الفضل محمد بن ادريس دفتري متوفى به سال 982 هجري قمري ترجمه شده است ( كشف الظنون ج 1 صفحه 528 ) ايضا ترجمه اردوي ذخيره در هند چاپ سنگي شده و به عبري در آمده است و نسخه ناقصي از آن در كتابخانه ملي پاريس چنان كه آمد به شماره 1169 موجود است . ( از زير نويس صفحات 21 / 220 فهرست كتب خطي كتابخانه دانشكده پزشكي تهران حسن ره‌آورد ) 0 ( براي اطلاع بيشتر رجوع شود به " كلمه