اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
106
خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )
( 20 ) - در " كا " ، " در وقت و نه لايق حال " و در " مر " ، " نه وقت و نه لايق " و در مج 1 ) ، " نه به قوت و لايق " آمده است . ( 21 ) - در باره ايام " باحور " در مقاله اول كتاب به تفصيل آمده است . در " كا " ، " ايام الباحوري " آمده است . ايام باحوريه : روزها باشد كه در آن بحران واقع شود 0000 ( بحر الجواهر ) 0 ( 22 ) - ايام الانذار : يعني روزهاي آگاهي و آگاهانيدن و تنبه ، مقصود آن است كه طبيب در اين روزها به حال بيمار بسيار توجه كند . در بحر الجواهر آمده : ايام " انذار " روزها باشد كه خبر دهد به آمدن بحران در روز ديگر مثلا روز چهارم خبر ميدهد به آمدن بحران در روز هفتم 000 " ( 23 ) - مقصود روزهاي وسط بيمارى باشد . در " كا " ، " ايام واقعه في الوسط " آمده است . ( 24 ) - در " كا " ، پس از " هشتادم " ، " و روز صدم " هم آمده است . ( 25 ) - در " مر " ، " هر چهار روز " آمده است . ( 26 ) - اينكه در بيماريهاى حاد ، بحران در روزهاي فرد باشد از عقايد پزشكان سلف است و دليل علمي بر آن نمىتوان قائل بود . ( 27 ) - در " مر " ، " پانزدهم " آمده است . ( 28 ) - در مج 1 ) ، " هفتم " آمده است . ( 29 ) - در ساير نسخه ها : " بيست و پنج " 0 ( 30 ) - در مج 1 ) ، " شجره " و در " كا " ، " فهرست " آمده است . شجره و شجره نامه نسب نامه ) Genealogy آريانپور ( ، نسب نامه ، فهرست اسامي اجداد كسي ، شجره نامه ، شجره النسب ( معين ) ، در باره اين مشجر كه در كتاب بابت طرز و روش آن به قلمهاي مختلف است - در ساير نسخه ها با اختلافهايي و تقدم و تاخر مطالب آمده است ، اما شرحي كه در نسخه اساس كار آمده ، از همه كاملتر است . ( 1 / 143 ) ( 31 ) - در " مر " ، " روز اول و دوم و سوم " ، در " كا " ، " روز نخستين و دوم و سوم " آمده است و در مج 1 ) ، از روز سوم شروع كرده است . ايضا در ساير نسخه ها عبارات با نسخه اساس كار كمي متفاوت است اما مفهوم آنها يكى است ، مثلا در مج 1 ) آمده 0000 و نام روزهائي كه در وى بحران نيك باشد نشان كرده شده و روزهايي كه در وى بحران گاهي باشد و گاهي نه بسبزي و روزهائي كه در وى بحران بد باشد يا ناقص به سياهي و در روزهائي كه در وى بحران نباشد بكبودي نوشته است تا بر خواننده اين كتاب زود ظاهر شود ان شاء الله تعالي . ( 32 ) - نكس [ به ضم نون و سكون كاف و سين ] باز گشتن بيمارى . عود بيمارى ، برگشت بيمارى Reapparition of disease 0 ( 33 ) - تذكر : نسخه مج 1 ) ، روزهاي 28 و 30 و 32 و 33 را ندارد . ( 34 ) - در باب بحران و روزهاي آن چنان كه در اين باب آمد ، قطعى است كه خوانندگان كتاب متوجه شدهاند كه پزشكان سلف تا چه حد به بحران در دوران بيمارى و روزهاي آن توجه داشتهاند و احتياج به شرح و يا حاشيه بر آن نيست و متن كتاب بهترين شاهد موضوع است . اينكه پيشينيان در باره روزهاي بحران و محاسبه خوب و بد بحراني و غير بحراني آن مطالبي نگاشتهاند ، موضوعي است كه تا اين اواخر ( تقريبا پنجاه تا صد سال قبل ) در كشور ما برقرار بوده و همين كه در يكى از اين روزهاي تعيين شده ايام بحران محسوب آمده ، ترتيب تداوي بيمار هم تغيير مىكرده است . ميراثي كه سيد بزرگوار در اين باب در كتاب خود آورده متاثر از كتابهاي " محمد زكرياي رازي " و " علي بن عباس اهوازى " و " شيخ رئيس " است . چرا كه " رازي " در ابتداى كتاب " حاوي " ( چنان كه آمد ) سى و دو يا سى و سه حكايت طبي از بيماران خود برشته تحرير درآورده كه يكى از اين حكايات شرح بيمارى است كه او را روز بروز تحت نظر مىداشته است ( براي اطلاع بيشتر رجوع شود به " ترجمه حكايات طبي رازي " ، شماره 940 ، انتشارات دانشگاه تهران ، چاپ دوم ) ( 1 / 144 )