الازهرى : [ دوم ] درختى شبيه درخت خرما است ، آن [ نيز ] برگ و ليف دارد جز اين كه به عنوان ميوه ، مقل مىآورد . « املوج » 4 هستهء مقل 5 است . القتيبى مىگويد كه برگ مقل به تركه مىماند ، مانند برگ طرفا 6 و سرو پهن نيست . مىگويند كه نوعى گياه شبيه تركه وجود دارد و اين « عبل » 7 است . نيز مىگويند كه اين برگ تاب خورده است . آرد مقل « حتى » 8 ناميده مىشود . * « مقل » به رومى بدوليون و هم‌چنين بداليون 9 ، به سريانى مقلا 10 و هم‌چنين قيرف 11 ، به فارسى بوى جهودان 12 [ ناميده مىشود ] . مىگويند كه آن به هندى گگل 13 [ ناميده مىشود ] ، گوگل 14 نيز مىگويند . در كتاب‌ها « كور » 15 ديده مىشود و گفته مىشود كه « كور » مقل يهود 16 است . مقل مكى 17 و مقل سرخ نيز مىگويند . ديسقوريدس : [ مقل ] از درخت جارى مىشود و بهترين آن تلخ ، شفاف و پاك ، بدون خاك و خاشاك است . * * ارجانى : [ مقل ] مكى ميوهء دوم ، سرد و بندآورنده است . نوع سياه و پاك نشده [ مقل ] نيز وجود دارد كه از هند مىآورند . [ ديگر ] نوع از حجاز است - خشك مانند علك و در آن اندكى سبزى وجود دارد . آن را از صمغ [ عربى ] مىسازند ، تلخ نيست و بوى خوش هم ندارد 18 . الرسائلى : بهترين [ مقل ] تلخ‌مزه ، به رنگ روشن ، چسبناك است و به آسانى مىشكند ؛ روى آتش بويى خوش شبيه بوى اظفار الطيب [ مىدهد ] . اوريباسيوس ، رازى و ابن ماسويه : [ مقلى ] را برگزين كه تلخ‌مزه ، شبيه چسب پوست گاو است و تقريبا به دست‌ها مىچسبد ، به آسانى حل مىشود ، پاك و بدون خاك و خاشاك است ، دودش همانند بوى اظفار [ الطيب ] 19 معطر است . ابو معاذ : « مقل » ، « كور » و « قفر » [ همگى ] بوى جهودان است . جالينوس : [ مقل ] سه 20 نوع است : سيسيلى 21 كه سياه و نرم‌تر از عربى است ، عربى كه رنگى روشن‌تر دارد و آن را از صمغ [ عربى ] مىسازند ، و هندى سياه . * * * پولس : [ مقل ] را از سرزمين‌هاى خزر و عرب‌ها 22 مىآورند . ابو حنيفه : مقلى كه با آن درمان مىكنند ، صمغى است شبيه كندر 23 ، سرخ‌رنگ و خوش‌بو . يكى از عرب‌هاى عمان گفته است كه گياه [ مقل ] را جز بر كوه قهوان 24 ، سر برافراشته بالاى دريا ، نمىشناسد . درخت [ مقل ] به درخت كندر 25 مىماند و خاردار