أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

77

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

ديوسكوريد استناد كرده و آن را همچون يكى از معتبرترين منابع نگريسته‌اند . « 270 » كتاب ديوسكوريد در نوشته‌هاى آنان به نام‌هاى گوناگون آمده است : هيولى الطب ، كتاب الحشائش ، كتاب الادوية المفردة ، فى الحشائش و السموم « 271 » ، هيولى إلاج الطب ، المقالات الخمس « 272 » . بيرونى براى خدمات ديوسكوريد در كار بررسى و معمول ساختن مواد دارويى در پزشكى عملى نيز ارزش عالى قائل بود و بين مؤلفان يونانى فقط نام او و نام جالينوس را برگزيده است . « 273 » او در تنظيم صيدنه خود از اثر ديوسكوريد وسيعا استفاده كرده است و استناد به آن به 230 مورد مىرسد . بيرونى از كتاب ديوسكوريد با كتاب الحشائش يا به سادگى الحشائش نام مىبرد اما در بيشتر موارد فقط به ذكر نام ديوسكوريد اكتفا مىكند . شايان ذكر است كه بيرونى نيز از همان نارسايىهاى ترجمهء عربى كتاب ديوسكوريد كه ابن جلجل در زمان خود از آنها ياد كرده است ، سخن مىگويد . بيرونى مىنويسد : « برخى از مواد دارويى را كه در سرزمين ما يافت مىشود و براى آنها در زبان عربى نامى وجود دارد ، بدون تغيير به همان زبان يونانى به‌جا گذاشته‌اند به گونه‌اى كه پس از ترجمه نيز به توضيح نياز دارد » « 274 » . اما نمىتوان گفت كه بيرونى اثر ابن جلجل را ديده و انديشهء نارسا بودن ترجمهء عربى را از او گرفته باشد ؛ زيرا نام ابن جلجل همانند ديگر پزشكان عرب - اسپانيايى در هيچ جاى صيدنه ذكر نشده است . به ظاهر در زمان بيرونى هنوز آثار علمى دانشمندان اندلس در ايالات خلافت شرق رواج نيافته بود . « 275 » ( 270 ) . عيسى ، تاريخ النبات ، 38 ؛ قنواتى ، 88 ؛ مه‌يرهوف ، Materia Medica ، 72 . ( 271 ) . به عنوان مثال ، در چاپ متن عربى كه در سال 1952 در اسپانيا انجام گرفته اين‌چنين ناميده شده است . ( 272 ) . Dubler C . E . , Diyuskuridus , E . I . , New edition , vol . II , p . 349 . الامير مصطفى الشهابى ، تفسير كتاب ديسقوريدس لابن البيطار ، مجلة معهد المخطوطات العربية ، المجلد الثالث ، الجزء الاول ، مايو 1957 ، ص 106 . ( 273 ) . نك . همين‌جا ، ص 165 . ( 274 ) . نك . همين‌جا ، ص 171 . ( 275 ) . نبود نقل از آنها در قانون ابن سينا را نيز احتمالا بايد همين‌گونه توضيح داد . نك . ابن سينا ، ص 813 - 814 .