أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

76

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

در آن توصيف شده است ( روىهم‌رفته نزديك به 750 ماده كه 570 ماده از گياهان به دست مىآيد ) . اين كتاب در طول بيش از پانزده سده به صورت منبع معتبرى در دست پزشكان و داروسازان قرار داشت . « 265 » ترجمهء عربى اين اثر از منابع عمدهء داروشناسان مسلمان يا عرب بود . ابن ابى اصيبعه ، مورخ مشهور پزشكى با استناد به تأليف ابن جلجل ، پزشك عرب - اسپانيايى ( نيمهء دوم سدهء دهم ) خبر مىدهد « 266 » كه اثر ديوسكوريد را نخستين بار در زمان خليفهء عباسى المتوكل ( 847 - 861 ) اصطفن بن بسيل « 267 » در بغداد از يونانى به عربى ترجمه كرده و سپس ترجمه‌اش را حنين بن اسحق ( 808 - 873 ) اصلاح و تكميل كرده است . به گفتهء ابن جلجل ، اصطفن ابن بسيل نام بسيارى از مواد دارويى را به علت ناآشنايى با معادل‌هاى عربى آنها به همان صورت به‌جا گذاشت به اميد اينكه خداوند كسى را پس از وى بفرستد كه با اين نام‌ها آشنا باشد و آنها را به عربى شرح دهد . « 268 » ترجمهء اصطفن سپس به اسپانيا رسيد و در زمان حكومت عبد الرحمن سوم خليفهء اموى ( 912 - 961 ) ، دانشمندان محلى با شركت نيكولاس ( نقولا ) راهب دانشمند و آشنا به زبان‌هاى يونانى و لاتين ، جاهاى مبهم متن را روشن ساختند و بر پايهء اصطلاحات محلى عرب - اسپانيايى ، بسيارى از نام‌هاى يونانى را كه اصطفن بدون ترجمه به‌جا گذاشته بود ، معيّن كردند . بعدها ، دانشمندان گوناگون براى نام‌هاى مواد دارويى ذكرشده در كتاب ديوسكوريد « تفسير » نوشتند « 269 » كه به انتشار اين كتاب بين پزشكان و داروشناسان شرق در سده‌هاى ميانه يارى رسانيد . بىاغراق مىتوان گفت كه تقريبا همهء مؤلفان كم‌وبيش مشهور سده‌هاى ميانه كه اثرى در داروشناسى به زبان‌هاى عربى ، فارسى و تركى نوشته‌اند ، به اين كتاب ( 265 ) . سارتون ، I ، 258 . ( 266 ) . ابن ابى اصيبعه ، II ، 46 - 47 . ( 267 ) . اصطفن بن بسيل [ يا باسيل ] - Stephanos پسر Basileis . ( 268 ) . ابن ابى اصيبعه ، II ، 47 : قس . مه‌يرهوف ، Materia Medica ، 74 - 75 ؛ Arabian Pharmacology ، 1854 . ( 269 ) . در چاپ حاضر ، از يكى از اين تفسيرها كه به وسيلهء ابن بيطار نوشته شده و در علم ناشناخته مانده است ، استفاده كرده‌ايم . در اين‌باره نك . ص 141 .