أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

663

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

محمد زكريا از روفس روايت كند كه برگ نبات شوكران به برگ يبروح مشابهت دارد جز آنكه اندكى برگ شوكران به حجم خردتر است . بيخ نبات او باريك است و او را ميوه‌اى نيست . بعضى گفته‌اند كه او را تخمى است كه به نان‌خواه مشابهت دارد در لون جز آنكه اندكى از تخم نان‌خواه بزرگ‌تر باشد ؛ مزهء او اندكى باشد ، بوى او ضعيف بود و از او لعابى پديدار آيد چنان‌كه از اسپغول 4 و زغير 5 و مانند آن . ( 1 ) . Conium maculatum L . ؛ سراپيون ، 134 ؛ ابو منصور ، 360 ؛ ابن سينا ، 696 ؛ عيسى ، 9 55 ؛ III , Low ، 440 . گاهى اين نام را به معناى بنگ‌دانه - Hyoscyamus niger L . ( عيسى ، 5 96 ) و Cicuta ( ميمون ، 58 ؛ عيسى ، 13 48 ؛ III , Low ، 440 ) به كار مىبرند . ( 2 ) . نسخهء فارسى : قوبيون ، بايد خواند قونيون - يونانى ، تئوفراست ، 528 . ( 3 ) . كشنده . در يونان باستان از شيرهء شوكران نوشابه‌اى مرگ‌آور ، كشنده بىدرد انسان ، تهيه مىكردند ؛ تئوفراست ، IX ، 16 . 8 . ( 4 ) . اسپغول ، نك . شمارهء 850 ، يادداشت 4 . ( 5 ) . زغير ، نك . شمارهء 883 ، يادداشت 10 . 618 . الشوكة البيضاء 1 سييد خار 2 كه عرب او را الشوكة البيضاء گويد ، به لغت رومى او را لوقاقانسى 3 گويند . در ادويهء مفرده جالينوس به خط سريانى چنين آورده است كه او را اقنثولواقا 4 ، قيثادشتا 5 گويند . ديسقوريدس اقنثالوقى 6 گويد و معنى او « خار سپيد » باشد . منبت او در كوه‌ها و مرغزارها باشد ، برگ او به برگ خاملاون سپيد 7 مشابهت دارد جز آنكه برگ سپيد خار تنك‌تر باشد و سپيدتر بود از [ برگ ] خاملاون سفيد و بر اطراف او خارها بود . نبات او مزغّب باشد و ستبرى او به اندازهء ابهام بود از انگشتان و بالاى نبات او تا دو گز برسد ، ميانهء او تهى بود و روى سپيد خار سرى باشد با خارها 8 كه به سر خارپشت بحرى 9 مشابهت دارد اما به هيئت ، درازتر از آن باشد . شكوفهء او به لون بنفسجى باشد و تخم او به تخم معصفر 10 مشابهت دارد جز آنكه تخم معصفر درازتر باشد به هيئت از تخم او . ( 1 ) . Picnomon acarna Coss . ، مترادف Cnicus acarna L . ؛ ميمون ، 44 ، عيسى ، 17 139 ؛ يا Silybum marianum Gaertn . ؛ ابن سينا ، 717 . نيز قس . شمارهء 123 . در نسخهء فارسى فقط « شوكه » و با اين نام كلى شماره‌هاى 618 ، 619 و 620 يكى شده‌اند . اما از آنجا كه آنها سه گياه متفاوت‌اند و در ديگر