أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

662

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

سجزى كنج 12 گويند و اهل هرى غنج 13 گويند . ديسقوريدس گويد : چون از او بيشتر خورده شود ، هلاك كند . بعضى از اطبّاى حاذق گفته‌اند مراد ديسقوريدس حبة الخضراء 14 بوده است . ( 1 ) . Nigella sativa L . ؛ سراپيون ، 521 ؛ ابو منصور ، 342 ؛ ابن سينا ، 703 ؛ ميمون ، 365 ؛ Lane ، 1605 . شونيز واژه فارسى است . ( 2 ) . سويداء مصغر سوداء - « سياه » است . ( 3 ) . حبة السوداء - سياه‌دانه ، نك . شمارهء 288 . ( 4 ) . شينيز ، قس . Lane ، 1605 . ( 5 ) . نسخهء فارسى : ملاثيناون ، بايد خواند ميلانثياون - يونانى ، ديوسكوريد ، III ، 74 . ( 6 ) . نسخهء فارسى : نيلى ، بايد خواند نيگّلى - Nigella لاتين . ( 7 ) . ميروقوقين ( ؟ ) . ( 8 ) . نسخهء فارسى : شونانا ، بايد خواند شبوبانا ؛ قس . Low , pf . ، 366 . ( 9 ) . نسخهء فارسى : قالنجى ، قس . Platts ، 844 : كلونجى ( kalonji ) . ( 10 ) . و آنچه مسموع است كاليخى ( كالنجى ) است . ( 11 ) . نسخهء فارسى : و قالير نيز گويند ، ظاهرا بايد خواند : و قالازير گويند ؛ زيرا « كالازيره » و « كالاجيره » نام ديگر هندى « شونيز » است ؛ نك . Platts ، 803 ؛ Dutt ، 103 . ( 12 ) . كج ( ؟ ) . ( 13 ) . غنج ، احتمالا بوغنج يا بغنج ، قس . محيط اعظم ، I ، 367 ؛ I , Vullers ، 278 . ( 14 ) . حبة الخضراء ( سقزدانه ) ، معمولا ميوه‌هاى درخت بطم ( سقز ) را چنين مىنامند ؛ نك . شمارهء 289 . لكن گاهى حبة الخضراء و حبة السوداء را مترادف هم و به معناى « سياه‌دانه » به كار مىبرند ؛ قس . Lane ، 1464 و 1605 . ديوسكوريد ، III ( 74 ) در پايان عنوان « شونيز » مىگويد كه زياد نوشيدنش كشنده است . 617 . شوكران 1 به لغت رومى شوكران را قونيون 2 گويند يعنى « كشنده » 3 . شوكران تخمى است كه به تخم گزر ماند . بعضى گفته‌اند او نوعى است از انواع بيش . مسيح گويد : او تخم خشخاش سياه است كه از عصارهء او افيون حاصل آيد و اين معنى مروى از حنين است . قسطا گويد : تخم او از انيسون خردتر است .