أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
489
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
ابو حنيفه : حوّاء 6 كاهوى دشتى 7 است . جالينوس : هرقلوس 8 را كه هنوز تازه است مىخورند ، اما هنگامى كه خشك شد ، خاردار مىشود . در حاشيهء [ كتاب جالينوس ] : سنخوس 9 و اين « خس الحمار » 10 است . الدمشقى : خس الحمار داروى سرد است ، طبيعتش آبى و خاكى است . طلحشقوق 11 به زابلى خرچكوك 12 ناميده مىشود ، به همين جهت گمان مىرود كه خس الحمار همان « خرچكوك » باشد . الحاوى : انخوسا 13 طبق ديسقوريدس و ثبت اسماء الادوية به معناى « خس الحمار » است . ديسقوريدس : برگهاى [ خس الحمار ] شبيه [ برگهاى ] كاهو برگ نازكند ، پوشيده از كرك ، زبر ، به رنگ سياه و پرشمارند ، پيرامون ريشه مىرويند و تنگ هم به ريشهاى 14 به ضخامت يك انگشت مىچسبند . رنگش در تابستان مانند خون سرخ است و دستى را كه با آن تماس يابد رنگين مىكند . آن در زمينهاى سخت مىرويد . اوريباسيوس [ مىگويد ] ثريداكس 15 . ديسقوريدس : كاهو دشتى شبيه بستانى است ، [ اما ] پوستهء تخمهايش ضخيمتر است . در آن ، شيره بسيار است ، برگهايش متمايل به سفيدى و شبيه برگهاى خشخاشاند 16 . ( 1 ) . Lactuca scariola L . يا Lactuca sativa L . - كاهو ، كاهو بستانى ؛ سراپيون ، 122 ؛ ابو منصور ، 169 ؛ ابن سينا ؛ 757 ؛ ميمون ، 175 ، 240 . ( 2 ) . نسخهء الف : خسى ، نسخهء فارسى : خسا ، قس . I , Low ، 425 . ( 3 ) . نسخههاى الف و پ : لبه ، بايد خواند لبنه . ( 4 ) . ثاذربوس - ( ؟ ) . ( 5 ) . لبا ( لبنا ) دحسا . ( 6 ) . الحواء . Zollikoferia nudicaulis B ؛ ابو حنيفه ، فرهنگ ، 30 ؛ عيسى ، 15 192 . ( 7 ) . قس . ابو حنيفه ، 233 . ( 8 ) . نسخهء الف : الهرقلوس ، نسخهء فارسى : هركلوس - يونانى - گل قاصد دارويى ، نك . شمارهء 1087 . ( 9 ) . نسخههاى الف ، ب ، پ : دسنجوس ، بايد خواند سنخوس - يونانى - I , Low , Sonchus oleraceus L . ، 437 . ( 10 ) . خس الحمار - « كاهوى خر » ؛ اين ممكن است . I , Dozy ) Sonchus oleraceus L . ، 370 ) يا Anchusa tinctoria L . باشد ؛ نك . شمارهء 34 .