أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
35
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
را « مرويچك » گويند ( قس . با « مرميچون » تاجيكى و « ميمونژون » ازبكى ) . در شمارهء 731 : « به فرغانه درخت او [ يعنى عنّاب ] را « سنجد جيلان » گويند ( قس . با « ژلونژده » ازبكى و « چلون » تاجيكى ) . شمارهء 799 : « جرجير [ اندئوبستانى ] كه او را به لغت ماوراءالنهر « انداو » گويند ( اندو ازبكى ) » . اينگونه افزودههاى كاسانى را كه در مقابله با نسخهء اصلى عربى به آسانى مشخص مىشود ، در يادداشتها آوردهايم . « 77 » شايان توجه است كه مترجم فارسى صيدنه در چند عنوان ، به موازات نامهاى هندى داروها كه بيرونى آورده است ، نامهاى ديگرى كه خود وضع كرده مىآورد . مثلا در شمارهء 464 ، دربارهء « ترون » و « اترو » نام هندى قلع [ ظاهرا تحريف trapu سانسكريت ] متذكر مىشود : « ما تتبع كرديم نام او را به لغت هندوى « رانگ » گويند [ قس . با Dutt ، 68 ؛ Platts ، 584 ] و به لغت هندوى مختلف است و روا بود كه « ترون » و « اترو » لغت در [ و ] ى باشد » . يا در شمارهء 500 مىنويسد : « [ زفت ] را به هندى دهنا [ Dutt - dhuna ، 121 ] گويند و اين تقرير ابو ريحان است از لغت هندى . اما آنچه سماع كرديم از اهل هند آن است از بسيار كسى شنيديم كه به هندى « قير » را « رال » [ platts ، 583 ] گفتند » . در پايان اين بررسى به برخى از ترجمههاى نادرست اشاره مىكنيم . مثلا در شمارهء 825 نسخهء فارسى چنين جملهاى ديده مىشود : « قاطاجانس طبيب گويد » و اين به معناى آن است كه مترجم فارسى ، نام كتاب جالينوس - را بهجاى نام پزشك گرفته است . يا در شمارهء 857 واژهء « زعفران » تازه به چشم مىخورد كه بر اثر فهم نادرست عبارت « زعفران الحديد » ( زنگ آهن - ترىاكسيد آهن ) حاصل شده است . كاسانى « زعفران الجديد » خوانده است ( نك . شمارهء 857 قلقند و قلقديس و قلقطار ، يادداشت 15 ) . در شمارهء 909 ( كلز ) جملهء عربى أحسبه المغاث الهندى « مىپندارم كه اين مغاث هندى باشد » را چنين ترجمه مىكند : « از جمله انواع او مغاث هندى خوبتر است » ، يعنى بهجاى « احسبه » ، « احسنه » خوانده است . لكن چنين مواردى اندك « 78 » است ( 77 ) . نيز نك . همينجا ، شمارههاى 627 ، يادداشت 6 ؛ 726 ، يادداشت 4 ؛ 735 ، يادداشت 10 ؛ 770 ، يادداشت 3 ؛ 1014 ، يادداشت 9 و . . . ( 78 ) . نيز نك . همينجا ، شمارههاى 75 ، يادداشت 2 ؛ 95 ، يادداشتهاى 14 - 15 ؛ 132 ، يادداشت 18 ؛ 148 ، يادداشت 3 ؛ 156 ، يادداشت 2 ؛ 157 ، يادداشت 2 ؛ 168 ، يادداشت 4 ؛ 916 ، يادداشت 6 .