أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

36

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

و از اهمّيّت كار كاسانى و دست‌نويس فارسى نمىكاهد . تاريخ بررسى صيدنهء بيرونى همانند برخى از ديگر آثارش ، از قرار معلوم در ابتدا شهرت گسترده‌اى نداشت ؛ زيرا در نوشته‌هاى پزشكى و داروشناسى مؤلفان سده‌هاى 11 - 13 استناد به صيدنه ديده نمىشود . حتى ابو الفرج ابن العبرى ( « فرزند يهود » - Barhebraeus لاتين ، 1226 - 1286 ) پزشك مسيحى و مورخ كه از ستايشگران بيرونى بود و از آثار دانشمند خوارزمى دربارهء نجوم با وجد و شعف سخن مىگفت « 79 » نيز احتمالا از وجود اثر تخصصىاش دربارهء داروشناسى باخبر نبود . مىدانيم كه ابو الفرج به مسائل داروشناسى علاقه‌مند بود ، برخى از آثار ابن سينا را در پزشكى به زبان سريانى ترجمه كرده و منتخب كتاب ادوية المفردة احمد بن محمد الغافقى « 80 » ( 560 / 1165 درگذشت ) پزشك عرب - اسپانيايى را كه به ما نرسيده ، تدوين كرده است . اما بين آثار كتاب‌شناسى مشهور فقط در عيون الانباء ابن ابى اصيبعه شرح كم و بيش روشنى از محتواى صيدنه بيرونى وجود دارد . در آنجا گفته مىشود : « در كتاب الصيدنه فى الطب ، او [ بيرونى ] شناخت ماهيت داروها و شناخت نام آنها و هم‌چنين تفاوت عقايد پزشكان قديمى و ديگران را و آنچه هريك در اين‌باره مىگويد ، به اتمام رسانده است . او اين كتاب را به ترتيب حروف الفبا تنظيم كرده است « 81 » » . در فرهنگ كتاب‌شناسى حاجى خليفه نيز از اين كتاب نام برده مىشود . « 82 » به احتمال زياد نخستين كسى كه از « داروشناسى » بيرونى استفاده كرد ، سديد الدين محمد الكازرونى السديدى ( 758 / 1357 درگذشت ) مؤلف مشهور بود . « 83 » او در شرحى بر مقالهء دوم قانون ابن سينا « 84 » ، براى جبران نارسايىها در توصيف تعداد زيادى ( 79 ) . تحديد نهايات الاماكن ، ص 21 . ( 80 ) . Ghaf ، ص 35 - 36 ؛ I , SB , GAL , Brockelmann ، 891 . ( 81 ) . ابن ابى اصيبعه ، II ، 20 . ( 82 ) . حاجى خليفه ، V ، 110 ، شمارهء 10263 . ( 83 ) . Brockelmann , GAL , SB , I , 825 ; SB , II , 262 . . ( 84 ) . شرح الادوية المفردة من كتاب القانون ، تأليف سديد الدين الكازرونى ، دست‌نويس كتابخانهء ملى مصر در قاهره ، شمارهء 1393 .