184 . به ورق 1 به رومى افنيطرون 2 ، به سريانى نترا 3 و به سندى اوس 4 ناميده مىشود . بهترين [ به ورق ] ارمنستانى است ، سبك و ورقه‌ورقه است يعنى از صفحه‌ها تشكيل يافته و به آسانى ريزريز مىشود ، رنگ ارغوانى دارد و به كف مىماند . سوزاننده است و جز در موارد ضرورى نبايد آن را وارد بدن كرد . ديسقوريدس مىگويد 5 : بهترين [ به ورق ] آن است كه سبك وزن ، به رنگ گلى يا سفيد و داراى منافذى همانند اسفنج باشد . [ بورقى ] را كه از شهر قوس 6 مىآورند ، داراى اين صفت‌هاست . اورباسيوس [ به ورق ] ارمنستانى را ابرونيطرون 7 مىنامد . الرسائلى مىگويد : بهترين [ به ورق ] سبك و به رنگ گلى است و منفذهاى بسيار دارد ، منبع آن در ناحيهء جزيره است . جالينوس مىگويد : به ورق كف مانند افريقايى 8 به سبب خواص پاك‌كنندگىاش در حمام به كار مىرود . مىگويند كه « كف نطرون » 9 به ورق ارمنستانى است . سسرد هندى مىگويد كه « به ورق » مىتواند از معدن باشد و از جو كه از جو سوخته 10 به شيوهء برشته كردن به دست مىآيد . * [ آن را ] از درخت سوخته نيز [ به دست مىآورند ] . مىگويند كه به ورق بيدى 11 فضولاتى است كه از درخت بيد بيرون مىزند . 12 به ورق بيد در محل شكستگى اين درخت سفت مىشود ، سبك و پر از خلل و فرج است ، آن را در پختن لكّ 13 به كار مىبرند . در سجستان اين [ ماده ] را خرد مىكنند و به‌جاى آتش‌افروز 14 به كار مىبرند . رازى مىگويد : به ورق نان 15 به‌صورت تكه‌هاى سفيدرنگ شبيه رسوب‌هاى نمكى پاى ديوارهاست . بهترين به ورق زراوندى 16 است . ( 1 ) . به ورق و به ورق ( و از همين‌جا براكس borax اروپايى ) از « بوره » فارسى مىآيد ( قس . Vullers , I ، 275 ) . طبق طبقه‌بندى ابو بكر رازى ، بزرگ‌ترين شيمىدان خاور در سده‌هاى ميانه ، تمام مواد معدنى به شش گروه تقسيم مىشوند كه بورق‌ها ( بوارق ) گروه پنجم را تشكيل مىدهند . به ورق نان ، نطرون ( كربنات سديم طبيعى ، نك . شمارهء 1054 ) ، به ورق گوهرها ، تنكار ( بوره « براكس » نك . شمارهء 221 ) ، به ورق زراوندى و به ورق بيد در اين گروه جاى دارند ، كريموف ، سر الاسرار ، ص 61 ( در آنجا به‌جاى به ورق الغرب « به ورق بيد » ، به ورق العرب « بوره عرب » است ) و ص 142 ، يادداشت 210 . از اينجا ديده مىشود كه به ورق مفهوم نسبتا گسترده‌اى است و به همين جهت اين ادعا كه به ورق كربنات سديم ناخالص است ( ابن سينا ، 87 ، -