يادداشت 1 ) چندان درست نيست . اين را بيشتر دربارهء نطرون مىتوان گفت كه يكى از شش نوع به ورق به شمار مىآيد . برخى از پژوهشگران مىپندارند كه همه نمك‌هاى زودگداز شناخته شده در آن زمان را به ورق مىناميدند . نك . H . E . Stapleton , R . F . Azo and M . Hidayat Husain . Chemistry in Iraq and Persia in the Tenth Century A . D . Mem . As . Soc . Bengal , vol . VIII , 1927 , p . 347 ، يادداشت 8 . ( 2 ) . نسخهء الف : افنيطرون ، نسخهء فارسى : افينطرون - از يونانى ؛ غافقى ، 183 . ( 3 ) . نسخهء الف : ثرا ، نسخهء فارسى : ننرى ، بايد خواند نترا ، قس . با neter عبرى باستان ؛ ميمون ، 51 ، نسخهء پ : بعشرا . ( 4 ) . اوس ( ؟ ) . ( 5 ) . قس . ديوسكوريد ، V ، 95 . ( 6 ) . نسخهء پ : بلادقوس ، ديوسكوريد ، V ، 95 : بيعة ؛ V , D - G ، 130 : Buni . ( 7 ) . ابرونيطرون ، نك . يادداشت 2 . ( 8 ) . البورق الزبدى الافريقى . ( 9 ) . زبد النطرون معادل يونانى ، نك . شمارهء 1054 . ( 10 ) . حراقة الشعير . به احتمال زياد ، بيرونى به ماده‌اى اشاره دارد كه به سانسكريت yavaksh ra ناميده مىشود ( از yava - جو و Ksh ra - پتاش « كربنات پتاسيم » ) . آن‌گونه كه Dutt ( ص 88 ) گواهى مىدهد ، نام چنين ماده واقعا در آثار سسرد آمده است . آن را از خاكستر خوشه‌هاى سبز جو تهيه مىكردند ، خاكستر را در آب حل مىكردند ، محلول را از پارچهء كلفت مىگذراندند و سپس روى آتش تبخير مىكردند . در نتيجه ، نمك گردمانندى ، شور و ترش مزه ، به دست مىآمد كه كربنات پتاسيم با اندك ناخالصىهاى ديگر مواد بود . ( 11 ) . به ورق الغرب ، نسخهء فارسى : بورهء پده . * ( 12 ) . در حاشيهء نسخهء الف نوشته شده است . ( 13 ) . اللك ، نك . شمارهء 952 . J . Ruska حدس مىزند كه به ورق بيد مخلوط نمك‌هاى موجود در خاكستر بيد است ( 47 ( AL - R zi's Buch Geheimnis der Geheimnisse p . . لكن در اينجا گفته مىشود كه اين ماده‌اى است كه خودبه‌خود روى درخت در حال رشد بيرون مىزند . ديگران مىپندارند كه شايد salicin نمك تلخ موجود در پوست بيد باشد ( غافقى ، 183 ، ص 375 ) . ( 14 ) . الحراق . ( 15 ) . به ورق الخبز . براى جلا دادن به نان ، قبل از پخت به روى نان محلول به ورق مىماليدند . كريموف ، سر الاسرار ، 132 ، يادداشت 71 . ( 16 ) . نسخه‌هاى الف ، ب ، پ : الراوندى . تقريبا در تمام دست‌نويس‌هاى معروف كتاب اسرار رازى