أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
323
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
( 16 ) . نسخهء فارسى : يوخل ، بايد خواند بوخل قس . I , Vullers ، 274 . ( 17 ) . خفرج ، قس . I , Vullers ، 710 . ( 18 ) . برققلى - به نظر مىرسد كه از Porcacla باشد III , Low ، 70 . ( 19 ) . اين شعر در لسان العرب ( III ، 44 ) آمده و به مؤلّف آن العجاج اشاره شده ، ابو حنيفه نيز مصرع اول را آورده است ( 423 ) . ( 20 ) . كف ، قس . ابو حنيفه ، 423 ؛ لسان العرب ، IX ، 307 . ( 21 ) . ( بقلة ) مباركة - « سبزى مبارك » . ( 22 ) . بقلة الزهرا ، الزهرا ( « درخشنده ، زيبا » ) - لقب حضرت فاطمه ( س ) دخت حضرت محمد ( ص ) . ( 23 ) . ( بقلة ) طاهره . ( 24 ) . دشتى . ( 25 ) . وشفنگ كرمه . ( 26 ) . شكنگ ( ؟ ) . ( 27 ) . بقلة حمقاء يعنى « سبزى احمق » . ( 28 ) . در متن اشتباها « بقله » نوشته شده است . اين جمله ظاهرا افزودهء مترجم فارسى است . 159 . بقلة يمانية 1 جالينوس گويد : « بقله » يمانى را بلطاون 2 گويند و به زبان هندى چولائى 3 و به سندى فانتهارى 4 گويند . اهل جرجان بورمنى 5 و بلخيان منج 6 گويند ، اهل بخارا 7 . . . * نبات او به سرخى مايل باشد و برگ او به برگ زردآلو 8 مشابهت دارد . مباينت ميان او و بستانافروز آن است كه نبات 9 بستانافروز سرخ باشد و نبات منج سبز ؛ تخمهاى هر دو به يكديگر مشابهت تام دارند . يك نوع از بقلهء يمانى آن است كه پارسيان او را سرخمرد 10 گويند و ساق و برگ و شاخ او سرخ بود ؛ ساق و اطراف او درازتر باشد . بعضى اين نوع را نر گويند و آن ديگر را ماده 11 . ( 1 ) . « سبزى يمانى » ، Chenopodium capitatum L . ( سراپيون ، 49 ؛ ابن سينا ، 89 ) يا Amaranthus Blitum L . مترادف Albersia Blitum Kunth . ( ابو منصور ، 59 ؛ ميمون ، 53 ؛ عيسى ، 13 11 ) . ( 2 ) . بلطاون - ، يا يونانى ، ديوسكوريد ، II ، 118 . ( 3 ) . چولائى ، در نسخه فارسى پاك شده است ، آن را بر پايه Platts ( 453 ) بازسازى كردهاند . ( 4 ) . فانتهارى .