أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
322
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
الزهراء 22 نيز گويند . به سبب شهرت او در منافع و فضائل ، بر ذكر بقلة اختصار كنند . در بعضى مواضع او را [ بقلة ] طاهره 23 نيز خوانند . گويند نبات او دو نوع است : بستانى و بيابانى 24 . جالينوس گويد : تخم فرفخ دشتى ( بيابانى ) مسهل است چون نباتى كه او را يتوع خوانند ، ذكر انواع « يتوع » در حرف « يا » ياد كرده شود ، ان شاء اللّه . حمزه گويد : « فرفخ » معرب « فرفه » و « پرپهن » است . آنچه از وى بستانى است بر دو نوع است : يكى از آنها را برگهاى عريض است و ستبر و تخم او به تخم بستانافروز ماند ؛ سجزيان او را وشفنگ كرمه 25 گويند و اهل بلخ خفرج بغدادى و شكنگ 26 گويند . نبات او ناكشته كمتر رويد و نبات او بزرگتر باشد و ستبرتر از نوع ديگر . نوع ديگر از بستانى را برگها تنك باشد ، ساق نبات او سرخ باشد و كشته و ناكشته در هر موضع برويد و بدين معنى « حمق » 27 را به او نسبت دادهاند . چون [ ال ] بقله را از « الف » و « لام » مجرد كنند ، حمقاء 28 صفت نباشد مر او را بلكه مضاف باشد به او . ( 1 ) . Portulaca leracea L . ؛ سراپيون ، 50 ؛ ابو منصور ، 56 ؛ ابن سينا ، 114 ؛ ميمون ، 59 . ( 2 ) . خرفه - نام فارسى بقلة حمقاء است ؛ I , Vullers ، 677 . ( 3 ) . نسخهء فارسى : اندر حيا ، بايد خواند اندر حنا ، يونانى ، ديوسكوريد ، II ، 124 . ( 4 ) . اموسطا و انبسط ، قس . بر بهلول ، 9 184 ؛ Low , Pf . ، 320 . ( 5 ) . نسخهء فارسى : فرازى . ( 6 ) . لونيه ، Platts ، 971 و محيط اعظم ، IV ، 24 : لونيا . ( 7 ) . لونگ در فرهنگها فقط به معناى « ميخك » آمده است ، قس . Platts ، 971 ؛ محيط اعظم ، IV ، 24 . چنين اشتباهى ظاهرا به سبب شباهت شكلهاى دو واژهء خرفه و قرفه ( ميخك ) روى داده است . ( 8 ) . فرفينه ، قس . II , Vullers ، 662 . ( 9 ) . فرفخ ، يكى از شكلهاى معرب نام فارسى « پرپهن » است ، Lane ، 2383 ؛ II , Vullers ، 662 . ( 10 ) . رجلة ، قس . ابو حنيفه ، 423 ؛ Lane ، 1046 و 2383 . ( 11 ) . فرفين ، قس . II , Vullers ، 662 . ( 12 ) . يا فرفير ، II , Dozy ، 258 . ( 13 ) . وشفنك ، قس . II , Vullers ، 1425 . ( 14 ) . كلنكك ، قس . II , Vullers ، 871 . ( 15 ) . سنجاب ، اين نام در فرهنگها ثبت نشده است .