أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

29

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

صفحه داراى 19 سطر است . اين نسخه ازآن‌رو شايان توجه است كه پس از رونويسى ، ديگرى آن را خوانده و با فتوكپى مقابله و بسيارى اصلاحات را در متن وارد كرده است . به احتمال زياد اين كار را انستاس كرملى انجام داده است كه در صفحهء 3 مىنويسد : « پدرم انستاس مارى كرملى مىگويد : من شباهت زيادى بين اين كتاب و بخش دوم قانون ابن سينا كه داروهاى سادهء مورد استفادهء اعراب آن زمان در آن ذكر شده ، يافته‌ام ( نك . قانون ، چاپ رم ، جلد يكم ، ص 134 - 280 ) . شرح مواد دارويى در كتاب الصيدنه و در قانون ابن سينا تقريبا يكسان است . هر دو مؤلف هم‌زمان مىزيسته‌اند و امكان دارد كه هر دو از يك منبع استفاده كرده باشند اما هيچ‌يك از آنها از ديگرى نقل نمىكند زيرا بين آنها خصومت وجود داشت . ظاهرا بيرونى به دانستن زبان‌هاى خارجى اطمينان بيشترى داشت و بيش از هشتاد سال داشت كه كتاب خويش را نوشت ، كتابى كه به صورت چرك‌نويس باقى ماند » . همهء افزوده‌ها و اشاره‌هاى ديگر در حواشى و بين سطرهاى نسخهء پ به خط اوست . كرملى در برخى از جاها املاى واژه‌هاى سريانى و گاهى نيز يونانى را اصلاح مىكند كه ما نيز به‌طور منظم در يادداشت‌هاى خود خاطرنشان ساخته‌ايم . او براى برخى از واژه‌هاى عربى كه به فهم درنمىآيد اصلاحاتى را پيشنهاد مىكند اما نمىتوان گفت كه همهء اين اصلاحات به‌درستى انجام گرفته باشد و ما در يادداشت‌ها به آنها اشاره كرده‌ايم . افزون‌بر آن ، حركت حرف‌هاى واژه‌هاى جداگانه در نقل منظوم را با اعراب‌گذارى مشخص مىكند . در برخى از عنوان‌ها متن بيرونى را با نقل از قانون ابن سينا تكميل مىكند . در صفحات جداگانه ( روىهم‌رفته 91 صفحه ) متنى به خط او نوشته شده كه افتادگىهاى يادشده در نسخهء الف را تكميل مىكند لكن به منبعى كه اين ملحقات از آن اقتباس شده ، اشاره نمىكند . در اين نسخه گاهى از قلم افتادگى به چشم مىخورد و در جايى يك صفحهء تمام از نسخهء الف « 62 » حذف شده است . در صفحات 1 ، 50 ، 100 ، 200 ، 300 و 400 نقش مهر بيضى شكلى وجود دارد با اين نوشته : المكتبة الشرقية العراقية الاباء المرسلين الكرمليين فى بغداد و تاريخ 1928 [ دو رقم آخر واضح نيست ] . ( 62 ) . نك . همين‌جا ، شمارهء 725 ، يادداشت 12 .