أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
30
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
ترجمهء فارسى صيدنه و دستنويس آن بوريچ در سال 1889 ، دستنويس ترجمهء فارسى صيدنه را در شهر لكهنو پيدا كرد و اينك در موزهء بريتانيا به رمز 5849 « 63 » Or نگهدارى مىشود . دستنويس شامل 175 ورق و 27 سطر در هر صفحه ، در تاريخ 17 شوال 1190 / 29 نوامبر 1776 در دهلى به دست خواجه محمد سميع با خط نستعليق نوشته شده است . نام كتاب صيدنهء ابو ريحان بيرونى در صفحه 1 ب بالاى بسم اللّه و در صفحه 5 الف كتاب صيدنهء ابو ريحان نوشته شده است . به نام مترجم در چند جاى دستنويس اشاره مىشود : صفحهء 2 ب - ابو بكر بن على بن عثمان اسفر « 64 » الكاسانى « 65 » ؛ اما او خود را بيشتر ابو بكر بن على بن عثمان مىنامد ( 85 ب ، 88 ب ، 108 ب ، 114 الف « 66 » ) . كاسانى مقدمهء مفصلى براى ترجمهء خود مىنويسد ( 1 ب - 5 ب ) ، نوشتهء پرآب و رنگى به نثر موزون كه با اشعار عربى آميخته است . به سبب كرمخوردگى دستنويس بسيارى از واژهها جزئى يا به كلى پاك شده است و اين نيز خواندن مقدمه را دشوارتر مىسازد . از آنجا كه در نوشتهها تقريبا هيچ اطلاعى از كاسانى وجود ندارد ، به خود اجازه ( 63 ) H . Beveridge , An Unknown Work by Albiruni . JRAS , 1902 , p . 333 ; Brockelmann , . GAL , SB , 1 , 875 . فتوكپى اين نسخه را در اختيار داريم . در سال 1931 در هند دستنويس دوم نسبتا قديمىتر ترجمهء فارسى صيدنه را كرنكوف پيدا كرد ( Vorwort ، ص 10 ) . اين دستنويس در كتابخانهء دانشگاه عليگره نگهدارى مىشود و شامل متن خلاصه شده « داروشناسى » است ( VI , IC , Krenkow ، ص 529 ) كه متأسفانه به آن دسترسى پيدا نكرديم . ( 64 ) . زكى وليدى طوغان مىپندارد كه شايد نسب اسفرايى باشد ، يعنى « از اسفرا » . Picture ، صفحهء V ، يادداشت 1 . اما در اين صورت بايد اسفرگى خوانده شود . اسفره يا اسپره نام ناحيه و شهرى در فرغانه است . بارتولد ، تركستان ، آثار ، I ، ص 217 . ( 65 ) . يعنى « اهل كاسان » . كاسان شهرى قديمى است در بخش شمالى ناحيهء فرغانه . بارتولد ، تركستان ، آثار ، I ، ص 219 . ( 66 ) . در 132 الف : ابو بكر بن على الكاسانى ، و در 71 الف ابو عمر . . . كه به نظر مىرسد تصحيف شده باشد .