أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
234
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
همان گونه كه كشوث 15 مىپيچد . به رنگ سفيد است و بوى خوشى دارد و آنكه به سياهى مىزند ، خوب نيست . بهترين [ اشنه ] آن است كه به صنوبر مىپيچد . برخىها بهجاى صنوبر از شونيز نام مىبرند كه ظاهرا تصحيف است . 16 * اين صفات [ اشنه ] كه پزشكان [ اشاره كردهاند ] ، با صفات [ اشارهشدهء ] خشكى و داروفروشان تفاوت دارد و اين ، ظاهرا جنس ديگرى است . [ اشنه ] شناخته شده در نزد داروگران بر دو نوع است : 1 ) بغدادى كه سفيد و بسيار خوشبوست و از آن عبير 17 تهيه مىكنند . بغداد منبع آن نيست و علت بسيارى آن در آنجا ، تقاضاى زياد در ميان ساكنان است ؛ 2 ) هندى كه از نظر بو و رنگ به پاى اولى نمىرسد ؛ تا آن را خيس نكنند ، ريزريز نمىشود . 18 ابن ماسويه و رازى دربارهء جانشين [ اشنه ] مىگويند كه زيره وحشى براى آن است . ( 1 ) . به اين نام انواع گوناگون گلسنگها را در نظر داشتهاند : Usnea articulata Ach . ( ابن سينا ، 11 ) ؛ Lecanora esculenta و Usnea florida Hoffm . ؛ غافقى ، 3 ؛ ميمون ، 11 ؛ نيز قس . سراپيون ، 48 ؛ ابو منصور ، 19 ؛ عيسى ، 10 121 . ( 2 ) . سيلبوا ( ؟ ) . ( 3 ) . قرائت درست اين واژهها ميسر نشد . Platts ، 462 : اشنه - چهريلاست . ( 4 ) . ژالكه - قس . II , Vullers ، 175 . ( 5 ) . نسخهء الف : الكرباس باية ، نسخهء فارسى : كربس . ( 6 ) . سام ابرص - سوسمار gecko ( مارمولك باغى ) ، نك . شمارهء 523 ، يادداشت 2 . كربس نام فارسى gecko است ؛ II , Vullers ، 812 . ( 7 ) . همينگونه است در نسخهء فارسى ؛ نسخهء الف : باله . ( 8 ) . نسخهء الف : بره ، نسخهء پ : بربرة . ( 9 ) . نسخهء الف : ورايه الطور ، نسخهء پ : وراء الطور . ( 10 ) . يعنى خليج فارس . اين قطعه در نسخهء فارسى چنين ترجمه شده است : او نباتى است بر ساحل درياء هند از جده تا يمن و سواحل درياء بصره . كازرونى ( 47 الف ) : قال صاحب الصيدنة نقلا عن ابى العباس الحسكى [ الخشكى ] فى كتاب العطر انه نبات على ساحل البحر من جدة الى ايلة و كما يدور من حدة [ جدة ] الى اليمن الى ساحل البصره و يشبه ورقه ورق الشيح كاسف اللون عليه غبار . « مؤلف صيدنه به نقل از ابو العباس خشكى در كتاب العطر مىگويد : [ اشنه ] گياهى است كه در كنارهء دريا از جده تا ايله [ ديده مىشود ] و گرداگرد [ كنارهها ] از جده تا يمن و كنارههاى [ درياى ] بصره را در بر مىگيرد . برگهايش به برگهاى درمنه بستانى مىماند ، به رنگ تيره و پوشيده از گرد و غبار است » .