أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
141
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
مىشود ، با موفقيت توأم بود ؛ زيرا او نسخههايى از آثار اين دانشمندان را در اختيار داشت كه در كنار ترانويسى عربى نام دارو به نوشتار يونانى آنها نيز اشاره شده بود . بر اين اساس مىتوان حدس زد كه ترانويسى عربى همهء نامهاى يونانى و سريانى نقل شده از اين مؤلفان با نوشتار صحيح در صيدنه وارد شده و تحريفها و تصحيفهاى موجود در نسخهء الف بعدها صورت گرفته است . بنابراين با اصلاح اين واژهها از روى نوشتار يونانى آنها ، ما نوشتار اوليه در صيدنه را تا حدى بازسازى مىكنيم . در اصلاح نوشتار عربى نام يونانى بر مبناى ترجمهء عربى ديوسكوريد عمل كردهايم . براى اين منظور و همچنين براى روشن ساختن معانى برخى از اصطلاحات ، تفسير كتاب ديوسقوريدس تأليف ابن بيطار كه هنوز كسى از آن استفاده نكرده است بسيار سودمند واقع شد . « 646 » اين كتاب نوعى فرهنگ تفسيرى است كه نامهاى يونانى و تا اندازهاى سريانى را كه در چهار مقالهء اول كتاب ديوسكوريد ديده مىشود ، در جملههاى كوتاه توضيح مىدهد و گذشته از نامهاى متداول يا معرّب داروها ، گاهى نيز به مترادفهاى لاتينى و بربر اشاره مىكند . در مواردى كه نام يونانى دارو در كتاب ديوسكوريد وجود ندارد به Aramaeische Pflanzennamen و Die Flora der Juden ( در چهار جلد ) از تأليفهاى اى . لوو ( I . LOW ) سامىشناس آلمانى رجوع كردهايم كه مؤلف از ترجمههاى سريانى آثار ديوسكوريد و جالينوس نيز در رديف ديگر منابع يونانى ، سريانى و عربى استفاده كرده است . از اين لحاظ چاپ روسى پژوهشى در گياهان تئوفراست كه نامش چند بار در صيدنه ذكر شده نيز سودمند بوده است . آن اصطلاحات يونانى كه در نوشتههاى علمى آن زمان به صورت تحريفشده جا افتادهاند ، در ترجمه بدون تغيير ترانويسى شدهاند و به نوشتار صحيح آنها در يادداشتها اشاره كردهايم . بين اصطلاحات خارجى در صيدنه ، نامهاى سريانى از نظر كميت در جاى دوم پس از يونانى قرار گرفته و به صورت ترانويسى عربى ( غالبا به شدت تحريفشده ) آورده ( 646 ) . دستنويس منحصربهفرد اين اثر كه در سال 683 / 1284 - 1285 بازنويسى شده در كتابخانهء مكه پيدا شده است و ميكروفيلم آن ( شمارهء 15 ) در انستيتو دستنويسهاى عربى در قاهره نگهدارى مىشود . نك . الامير مصطفى الشهابى ، « تفسير كتاب ديسقوريدس لابن البيطار » ، مجلة معهد المخطوطات العربية ، المجلد الثالث ، الجزء الاول ، 1957 ، ص 105 - 112 .