أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

142

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

شده است . از آنجا كه بيرونى زبان سريانى را مىدانست ، و در نوشتن صيدنه از منبعى كه به خط سريانى نوشته شده بود استفاده كرده است « 647 » ، كاملا احتمال دارد كه تحريف واژه‌هاى سريانى عمدتا ناشى از نسخه‌برداران بوده باشد . به همين جهت ، اصلاح نوشتار نادرست ترانويسى عربى چنين واژه‌هايى ( در اصل از لحاظ حروف صامت ) را بر پايهء نوشتار سريانى آنها ، كاملا امكان‌پذير مىدانيم . وانگهى ، فرهنگ تفسيرى سريانى بر بهلول كه اصطلاحات فراوانى با جنبه‌هاى پزشكى و داروسازى مورد علاقهء ما را در بر دارد ، و هم‌چنين كارهاى اى . لوو را اساس كار خود قرار داده‌ايم . باوجود اين ، موفق نشده‌ايم نوشتار درست برخى از نام‌هاى يونانى و سريانى شديدا تحريف‌شده را معيّن كنيم كه مخصوصا در يادداشت‌هاى خود قيد كرده‌ايم . اصطلاحات نقل شده از زبان هندى نيز وضع بهترى ندارد هرچند كه اكثريت مطلق آنها را مىتوان به يارى The Materia Medica of the Hindus اثر بسيار سودمند دات ( U . Ch . Dutt ) ، دانشمند هندى كه بر پايهء منابع پزشكى سانسكريت نوشته شده ، و هم‌چنين فرهنگ‌هاى Vullers , Platts و ديگران بازسازى كرد . مجموعه‌هايى در داروشناسى به زبان فارسى كه مؤلفان هندى تنظيم كرده‌اند نيز در برخى از موارد سودمند افتاد . « 648 » در ترانويسى واژه‌هاى ايرانى از فرهنگ Vullers پيروى كرده‌ايم . در برخى از موارد نيز به فرهنگ‌هاى افغانى ، مجموعه‌هاى فارسى در داروشناسى و لغت‌نامه چندين جلدى دهخدا رجوع كرده‌ايم . اما در مورد نشانه‌گذارى نام‌هاى عربى و معرب داروها در منابع نيز اختلاف‌نظر وجود دارد و به همين جهت ما به اين قاعده عمل كرده‌ايم : در متن ترجمه از نشانه‌گذارى فرهنگ‌هاى عمده Dozy , Lane ، لسان العرب و تاج العروس « 649 » پيروى كرده و در يادداشت‌ها به انواع نشانه‌گذارى موجود اشاره كرده‌ايم . چند اصطلاح تركى موجود در صيدنه را با فرهنگ محمود كاشغرى ( چاپ عربى و ازبكى ) و فرهنگ تركى باستان كه اخيرا انتشار يافته تطبيق كرده‌ايم . ( 647 ) . نك . همين‌جا ، ص 172 . ( 648 ) . نك . مخزن و محيط اعظم . ( 649 ) . نك . فهرست اختصارى كتاب‌شناسى .