أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

133

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

متن‌شناسى دقيق و پرزحمت با استفاده از كتاب‌هاى درسى و تمام منابعى كه به‌گونه‌اى با داروشناسى ارتباط دارند ، صورت گيرد . همان گونه كه در بالا اشاره شد ، يكى از مهم‌ترين نقص‌هاى دست‌نويس الف وجود پنج افتادگى بزرگ در آن است كه حدود 18 درصد حجم اوليهء متن صيدنه را تشكيل مىدهد . « 623 » به سبب فقدان نسخهء اصلى ديگرى به زبان عربى ، تنها منبعى كه بتواند اين افتادگىها را جبران كند ، ترجمهء فارسى آن است . لكن مترجم فارسى در جريان كار خود تغييرات زيادى در متن به وجود آورده است : برخى از جاها را مختصر كرده ، واژه‌هاى جداگانه ، جمله‌ها و گاهى تمام يك عنوان را حذف كرده است ، و برعكس در برخى از عنوان‌ها افزوده‌هاى خود را گنجانيده است . همان گونه كه پيش از اين گفته شد ، پيش از همه بايد از افزوده‌هايى نام برد كه از كتابى به نام المنقول تأليف « مخلص مصرى » نامى نقل شده است . « 624 » افزون‌بر آن ، مترجم فارسى در موارد جداگانه به زبان‌شناسان و واژگان‌شناسان عرب اشاره مىكند كه نام آنها در نسخهء اصلى عربى صيدنه ذكر نشده است . « 625 » اما در مواردى كه با افتادگى در متن عربى سروكار پيدا مىكنيم نمىتوان با اطمينان از همهء تغييرات نسخهء فارسى سخن گفت ، مگر اينكه خود كاسانى قيد كرده باشد . « 626 » به همين جهت ، ما در كتاب حاضر براى جبران افتادگىهاى متن عربى ، متن فارسى را عينا از روى نسخهء فارسى آورده‌ايم و آغاز و پايان هر قطعه افزوده را در يادداشت‌ها نشان داده‌ايم . تكرارهاى نسبتا زياد در متن را احتمالا بايد به همان ناتمام ماندن صيدنه نسبت داد . نه تنها نقل قول‌ها يا قطعات جداگانه در يك عنوان تكرار شده بلكه گاهى تمام يك عنوان دوباره نوشته شده است . مثلا در صفحه 55 الف نسخهء الف ، درباره « خزامى » ( شماره 374 ) روىهم‌رفته نيم سطر نوشته شده در صورتى كه در حاشيه 58 الف از نو با اضافات زيادى آورده شده است . در صفحهء 20 الف ، « اسقيل » ( پياز دريايى ، شمارهء 54 ) شرح ( 623 ) . نك . همين‌جا ، ص 27 . ( 624 ) . نقل از المنقول در شماره‌هاى 139 ، 148 ، 158 ، 234 ، 241 ، 251 ، 254 ، 260 ، 455 ، 598 ، 616 ، 625 ، 849 ، 884 ديده مىشود . ( 625 ) . نك . همين‌جا ، ص 33 . ( 626 ) . به عنوان مثال ، نك . شمارهء 627 ، يادداشت 6 .