أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

114

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

نسخهء اصلى آن به زبان عربى در مصر به چاپ رسيده است « 514 » و بسيارى از نام‌هاى محلى ( فارسى و غيره ) گياهان و محصول‌هاى غذايى گوناگون را در بر دارد . مقابلهء نقل قول‌ها از كتاب الاغذية در صيدنه با متن نسخهء چاپ شده در مصر ، تفاوت‌هاى زيادى را نشان مىدهد . « 515 » نقل‌ها احتمالا از بخش دوم الجامع به نام « فى قوى الاغذية الادوية » گرفته شده است . « 516 » از جالينوس ، ابن ماسويه « 517 » و ابو الخير « 518 » نيز اثرى مشابه در دست است . الطب الملوكى « 519 » . راه‌هاى درمان همهء بيمارىها را به كمك محصول‌هاى غذايى مورد بحث قرار مىدهد و فقط در موارد ضرورى داروهايى به غذا افزوده مىشود ، البته داروهايى كه مزهء غذا را تغيير نمىدهند . « 520 » در تنها نقل از اين كتاب رازى ، از خواص پادزهر در برابر بيش گفته شده است . « 521 » الكتب الاثنى عشر . نام عمومى مجموعه‌اى شامل دوازده رسالهء نسبتا كوچك در مسائل گوناگون شيمى زمان رازى است . « 522 » در اين ميان فقط دو رساله به ما رسيده است : الف ) كتاب الشواهد داراى قطعاتى از گفته‌هاى حكيمان قديم دربارهء كيمياگرى ؛ ب ) كتاب المدخل التعليم كه شرحى مختصر از همهء مواد و ابزارهاى مورد استفاده آن زمان در كيمياگرى است . « 523 » تنها نقل از الكتب الاثنى عشر « 524 » در صيدنه احتمالا از همين ( 514 ) . اغذية . نك . فهرست اختصارى كتاب‌شناسى . ( 515 ) . نك . همين‌جا ، شماره‌هاى 175 ، يادداشت 2 و 267 ، يادداشت 4 و 895 ، يادداشت 16 . اما نقل در شمارهء 331 را نتوانستيم در متن اغذية بيابيم . ( 516 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 317 . ( 517 ) . اغذية ، 2 . نيز نك . همين‌جا ، ص 97 . ( 518 ) . نك . همين‌جا ، ص 122 . ( 519 ) . بيرونى ، فهرست ، شمارهء 10 . نسخه‌اى از اين كتاب در ليدن نگهدارى مىشود . بروكلمان ، I , GAL ، 235 ( 17 ) . ( 520 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 316 . ( 521 ) . نك . همين‌جا ، شمارهء 126 . ( 522 ) . دربارهء محتواى اين رساله‌ها نك . كريموف ، سر الاسرار ، 37 - 38 . بيرونى در فهرست خود ( شماره‌هاى 151 - 162 ) از همهء 12 رساله نام مىبرد اما از نام عمومى آنها ذكرى به ميان نمىآورد . ( 523 ) . كريموف ، سر الاسرار ، 39 - 40 . ( 524 ) . نك . همين‌جا ، شمارهء 1054 . قس . كريموف ، سر الاسرار ، 131 ، يادداشت 71 .