است . « 495 » تعداد كل آثار رازى به 260 مىرسد « 496 » ، لكن فقط در حدود يك چهارم آنها به ما رسيده است . « 497 » برخورد بيرونى به رازى توأم با احترام بسيار عميق است و حتى رسالهء خاصى ( فهرست ) متضمن كتاب‌شناسى آثار رازى همراه با مختصرى از زندگىنامه‌اش را نوشته است . « 498 » اين واقعيت كه بيرونى در نوشتن صيدنه به آثار رازى به صورت يكى از مطمئن‌ترين و معتبرترين منبع استناد مىكند ، گواه بر اهميت جدى آنها براى بيرونى بوده است . اشاره به آثار رازى در صيدنه جاى اول را در مقايسه با ديگر منابع اشغال مىكند . بيرونى روىهم‌رفته حدود 270 بار به آنها استناد مىكند ، وانگهى در اكثر موارد فقط نام رازى را ذكر مىكند اما گاهى نيز به نام آثارش اشاره مىكند كه عبارت‌اند از : كتاب الحاوى . اين دايرة المعارف تمام دستاوردهاى پزشكى ، تا آن زمان را در بر دارد - چه آنها كه بنا به تجربه شخصى به دست آمده بود و چه آنها كه در نوشته‌هاى ديگر پزشكان از بقراط و جالينوس گرفته تا حنين بن اسحق « 499 » ( از جمله مؤلفان هندى ) وجود داشت . رازى سال‌ها روى اين اثر كار مىكرد اما عمر وفا نكرد « 500 » و شاگردانش آن را به پايان رسانيدند . « 501 » حجم بزرگ كتاب و فقدان تقسيم‌بندى به فصل‌ها و عنوان‌ها كه على بن العباس المجوسى « 502 » ( در 384 / 994 درگذشت ) پزشك برجسته نيز در اين‌باره نوشته است ، ( 495 ) . اما كارهاى فلسفى رازى ، بخش اعظم آنها به‌جا نمانده است لكن آنچه به ما رسيده حاكى از اين است كه رازى فيلسوف برجستهء زمان خود نيز بوده است . كريموف ، سر الاسرار ، 34 ، يادداشت 4 ؛ م . عثمانوف ، نگرش‌هاى فلسفى ابو بكر محمد بن زكريا رازى . شرح مختصر رسالهء نامزدى علوم ، تاشكند 1969 . ( 496 ) . محمود نجم‌آبادى ، ترجمهء قصص و حكايات المرضى ، تأليف ابو بكر محمد زكرياى رازى ، تهران 1343 ( 1964 ) ص 20 . ( 497 ) . كريموف ، سر الاسرار ، 32 . ( 498 ) . بيرونى ، فهرست . ( 499 ) . على بن العباس المجوسى ، كامل الصناعة الطبية ، الجزء الاول ( بولاق ) 1294 ، ص 5 . ( 500 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 315 . ( 501 ) . كريموف ، سر الاسرار ، 32 . نجم‌آبادى ، 27 . ( 502 ) . الحاوى به مقدار زيادى بزرگ‌تر از قانون ابن سيناست . پانزده بخش الحاوى چاپ حيدرآباد كه در سال‌هاى 1955 - 1962 انتشار يافته ، شامل حدود 4400 صفحه است . ترجمهء لاتينى آن 25 مجلد است . ا . براون ، Arabian Medicine ، كمبريج 1921 ، ص 49 .