أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
107
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
دستنويس استانبول شامل قسمت آخر بخش اول و قسمت اول بخش دوم بود . « 469 » متن عربى قسمت محفوظ ماندهء بخش ( حروف أ - ز ) در سال 1953 در ليدن انتشار يافت . « 470 » در اين كتاب ، ابو حنيفه گياهان گوناگون را مفصلا توصيف كرده و در اين ميان به جهان گياهان شبهجزيرهء عربستان توجه اساسى داشته است . او نتايج مشاهدات خويش را به اطلاعات متقدمان افزوده ، مترادفهاى عربى فراوانى را گرد آورده و براى توضيح آنها از اشعار قديم عرب بهعنوان شاهد مثال استفاده كرده است . در نتيجه ، كتاب ابو حنيفه يكى از منابع اصلى فرهنگنويسان در به دست آوردن اطلاعات گوناگون دربارهء گياهان و نام آنها بوده است . هنوز بهطور قطع روشن نشده است كه مؤلفان فرهنگهاى سدهء دهم از كتاب النبات تا چه اندازه استفاده كردهاند . « 471 » نخستين فرهنگنويسى كه در كار خود از آن استفاده كرد ، ابن سيده ( 398 / 1007 - 458 / 1066 ) زبانشناس و مؤلف فرهنگ بزرگ كتاب المحكم المحيط الاعظم « 472 » بود . ابن منظور ( 630 / 1232 - 711 / 1311 ) در تنظيم مجموعهء بزرگ خود به نام لسان العرب « 473 » تماما از اين فرهنگ استفاده كرده و در آن از ابو حنيفه فراوان نقل كرده است . « 474 » در تاج العروس « 475 » چندجلدى محمد مرتضى الزبيدى ( 1145 / 1732 - 1205 / 1791 ) نيز اقتباس از ابو حنيفه فراوان ديده مىشود . تاج العروس شرح و تفسيرى است بر القاموس « 476 » - فرهنگ مشهور محمد الفيروزآبادى ( 729 / 1329 - 817 / 1414 ) . نه تنها فرهنگنويسان بلكه گياهشناسان و داروشناسان نيز به آن رجوع مىكردند و ( 469 ) . ابو حنيفه ، ص 2 ، 4 . ( 470 ) . ابو حنيفه ، نك . به فهرست اختصارى كتابشناسى . ( 471 ) . ابو حنيفه ، ص 7 ، 8 . ( 472 ) . ابو حنيفه ، ص 8 . بروكلمان ، I , GAL ، 308 ؛ I , SB ، 542 . ( 473 ) . بروكلمان ، II , GAL ، 21 . نك . لسان العرب در فهرست اختصارى كتابشناسى . ( 474 ) . و . لوين بر پايهء مقابلهء انتخابى نقلهاى جداگانه از ابو حنيفه در فرهنگهاى المحكم و لسان العرب حدس مىزند كه بسيارى از آنها را ابن منظور از المحكم گرفته است ، اما نقلهايى نيز ديده مىشود كه در آن وجود ندارد . ابو حنيفه ، ص 10 ، 11 . ( 475 ) . تاج العروس ، نك . فهرست اختصارى كتابشناسى . ( 476 ) . Brockelmann , GAL , II , 181 , 287 . .