أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

108

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

اطلاعات گوناگون دربارهء گياهان را از آن به دست مىآوردند . بيرونى نيز همين‌گونه عمل كرده و از اين كتاب در صيدنه خود فراوان نقل كرده است . لكن نام كتاب النبات را فقط در سه عنوان آورده « 477 » و در بقيهء موارد تنها به ذكر نام ابو حنيفه اكتفا كرده است . بيرونى بيش از دويست و سى بار به ابو حنيفه اشاره مىكند « 478 » و اين مىرساند كه كتاب النبات از منابع اصلى صيدنه بوده است . ما همهء نقل‌ها از ابو حنيفه را با متن منتشرشدهء كتاب النبات مقابله كرديم و مواردى را كه در بخش‌هاى كتاب انتشار يافته است ، نيافتيم . به متن‌هاى مربوط در فرهنگ‌هاى يادشده لسان العرب و تاج العروس و هم‌چنين به واژگان « لن » رجوع كرديم . در نتيجه معلوم شد كه بيرونى نيز عمدتا از بخش الفبايى اثر ابو حنيفه استفاده كرده است . افزون‌بر آن ، تفاوت‌هاى مهم بين متن‌هاى يادشده نسبتا اندك است و ما همهء آنها را در يادداشت‌ها خاطرنشان ساخته‌ايم . ثابت بن قرة ( 219 / 834 - 288 / 901 ) ابو الحسن ثابت بن قرة السابى الحرّانى ، رياضىدان ، منجم و پزشك نامدار ، يكى از برجسته‌ترين مترجمان از يونانى و سريانى به عربى است . در حرّان ( بين النهرين عليا ) زاده شد و در بغداد درگذشت . « 479 » آثار ارشميدس ، اقليدس ، جالينوس ، فلغريوس و جز اينها را ترجمه كرده و ترجمهء حنين بن اسحق از المجسطى بطلميوس را تصحيح كرده است . « 480 » او مؤلف يك سلسله كارهاى بديع و بىسابقه در رياضى ، نجوم و پزشكى به زبان‌هاى عربى و سريانى است . منابع ، بين آثار پزشكى وى از كتاب الذخيرة فى علم الطب « 481 » ياد مىكنند كه به صورت چند دست‌نويس و هم‌چنين چاپ شده به‌جا مانده ( 477 ) . نك . همين‌جا ، شماره‌هاى 7 ، 691 ، 900 . ( 478 ) . ابن بيطار در اثر خود حدود يك صد و سى بار از ابو حنيفه نقل مىكند . عيسى ، 23 . ( 479 ) . 81 II , ، اعلام Sarton , I , 599 ; Brockelmann , GAL , SB , I , 384 ; ( 480 ) . كراچكوفسكى ، IV ، 78 . ( 481 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 219 ؛ ابو الحسن البيهقى ، تتمة ، 7 . نقل از الذخيرة در اثر تاريخى بىنام عربى آغاز سدهء يازدهم نيز وجود دارد . تاريخ خلفا از مؤلف بىنام سدهء يازدهم ، نسخه بدل دست‌نويس است . پيش‌گفتار و شرح مختصر مضمون از ب . آ . گريازنويچ است ؛ مسكو 1967 ، ص 25 و 58 الف . قس . The Book al - Dakhira ( نك . يادداشت بعدى ) ، ص 186 .