اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
مقدمه 7
اصول و مبانى نظرى طب سنتى ( گزيده اى از كتاب نخستين ذخيره خوارزمشاهى ) ( فارسى )
و مشاهدات بالينى دقيق آنهاست كه طى نسلهاى متوالى در كتب پزشكى نقل گرديده است ، مثلا چهار علامت بزرگ كه ذيلا ذكر مىشود : 1 - در كتابهاى جديد درد ناحيهء كبد را يكى از علائم خاص اين بيمارى مىشمارند و مىنويسند اين درد با درد ناحيهء كتف و دندههاى پشت همراه است . در كتاب قانون هم عين اين مطلب را بعبارت زير شرح داده است : و قد يشارك اضلاع الخلف اوجاع الكبد . و در جاى ديگر مىنويسد : و مشاركة الترقوة فى وجع الكبد . اهميت اين تشخيص هنگامى معلوم مىشود كه مىبينيم متخصصين فن در كتابهاى جديد مىنويسند ، اين دردهاى پشت و شانه غالبا پزشك را باشتباه انداخته و آن را به حساب ورم مفصل شانه و كتف مىآورد نه به حساب هپاتيت ؛ بنابراين با توجه بمشكل بودن تشخيص مرض ، به حدت نظر و دقت پزشكان قديم در مشاهدات بالينى پى مىبريم . 2 - در كتابهاى امروز مىنويسند : اين درد در هنگام تنفس عميق شدت پيدا مىكند : ( Exasperee par les grandes inspirations ) و رازى نيز در كتاب حاوى اين مطلب را ضمن محاوره با بيمار چنين مىنويسد : ( و قلت له انك اذا تنفست تنفسا له فضل عظيم احسست الوجع الذى بك يزيده ) يعنى : ( و گفتم به او اگر تنفس عميق بكنى ، دردى را كه احساس مىنمائى زيادتر مىشود ) . 3 - در كتب جديد مىنويسند : بيمار حس سنگينى در زير دندههاى راست مىكند : ( Sentiment de pesenteur dans l'hypocondre droit ) در كتاب قانون نيز مىنويسد : وجد الثقل هناك يعنى حس سنگينى در آنجا ( مقصود موضع كبد است ) پيدا مىشود ؛ و رازى نيز مىنويسد :