( و انك تحس ايضا بثقل معلق من جانبك الايمن فى ما دون الشراسيف ) يعنى : ( و همچنين حس سنگينى در طرف راست زير دنده‌ها مىكنى ) . 4 - در كتابهاى امروز مىنويسند : ورم كبد همراه با ضيق النفس و سرفه‌هاى خشك مكرر مىباشد : ( Elle s'accompagne de dyspnee et d'un toux seche , frequente , parfois quinteuse . ) و در كتاب قانون مىنويسد : ( وحدت سعال يابس و ضيق نفس ) يعنى : ( سرفهء خشك و ضيق النفس شدت پيدا مىكند ) . با ذكر اين نمونهء كوچك به دو نكتهء جالب توجه مىكنيم : 1 - قدما با وجود اينكه فاقد هرگونه وسائلى كه در حال حاضر براى تشخيص بيماريها به كار مىرود ، از قبيل امتحانات لابوراتوارى و راديولوژى و بيوپسى و غيره بوده ، و تشخيص مرض را فقط بوسيلهء مشاهدات بالينى بيمار و معاينهء زبان و رنگ چهره و امتحان نبض و مشاهدهء بول و مدفوع انجام مىداده‌اند ، معهذا مىبينيم كه تشخيص آنها بسيار دقيق و صحيح بوده است ، و متأسفانه امروزه به نسبتى كه پيشرفت تدريجى علوم استفاده از وسائل و آزمايشهاى پاراكلينيك ( امتحانات لابوراتوارى ، راديولژيكى ، بيوپسى و غيره ) را در اختيار ما گذاشته ، درست به همان نسبت ، ما را از دقت در علائمى كه مستقيما مىتوانيم با حواس پنج‌گانهء خود از بيمار درك كنيم بازداشته است . البته منكر نيستيم كه وسائل پاراكلينيك در بسيارى از موارد كمكهاى شايانى بما مىكند ؛ ولى آنچه غير قابل بحث است اينست كه در حال حاضر ملاحظهء ورقهء آزمايشهاى لابوراتوارى و راديولژى و غيره كم‌وبيش جانشين مغز متفكر ما براى تشخيص بيماريها شده و قهرا در ميان اين‌همه وسائل مصنوعى ، فعاليت فكرى ما براى تشخيص بيماريها كم‌وبيش خمود مانده است . اخيرا اين وضعيت عكس العملى در محافل پزشكى اروپا و امريكا ايجاد كرده ، و محققين عاليمقام پزشكى را بر آن داشته است كه توجه پزشكان دنيا را به معاينات دقيق بالينى و مشاهداتى كه مستقيما روى بيماران صورت مىگيرد جلب نمايد .