أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
46
قانون ( فارسى )
فصل دوم داروهاى تناولى داروهايى كه براى علاج مسموم از نيش و گزيدن جانوران سمى بايد تناول شوند و مفيدند از قرار زيرند : بزر شبدر كه با آب يا شراب بخورند . آبپز هر سه نوع از پونه ( پونهء كوهى ، پونه كنار آبها و پونهء بيابانى ) خوبند . گند بيدستر واقعا پادزهرى بسيار تأثيربخش است . شير گياه سينهپيچ ( لاعيه ) - كه فكر مىكنم همان ترياق ( بوشنگ ) و ( فراوى ) باشد - در علاج همه انواع گزش و نيش جانوران سمى و بويژه نيش و گزش مار بسيار مفيد است . ماه پروين ( جدوار ) ، بوجا ، بيش موش ، لالهء سرنگون ( آذريون ) ، بزر بادآورد ، تخم ترتيزك ، نوعى زيره كه به سياهدانه مىماند ، كاشم ، سير ، فلفل و پوست و برگ درخت عرعر با فلفل همگى از پادزهرهاى خوبند و مسموم از گزش و نيش جانوران ، از تناول هريك از آنها بهره بيند . جالينوس مىفرمايد : « اگر مار در شراب افتد آن شراب در علاج گزش جانوران مفيد است تا چه رسد به ترياق . » بزر ترنج پادزهر هر سمى است اگر به وزن دو مثقال از آن بخورند . بيخ انگدان پادزهر همه نوع سمى است . ثمر گياه پنج انگشت ، روغن بلسان ، ثمر بلسان ، پنج انگشت ، گردو با انجير و فندق ، كوشاد ، جواشير بازراوند ، گل خرزهره و برگ خرزهره و ثمر تازه و ناخشكيدهء چنار - كه پادزهرى عجيب است - همه خوبند . دارچينى كه رهآورد چين باشد و سوختهء پشك بز كه برجاى گزش و نيش گذارند يا تناول كنند . كمادريوس ، كاشم ، خرچنگ رودخانهاى با شير ، نان خواه ، سكبينه ، پسته با شراب ، پونه ، آبپز پونه ، گذاشتن پونهء آبپز شده برجاى نيش و گزش ، زنجبيل شامى ، مشك چوپان ، شاه زيره ، قارچ چمنى و برواق ( خنثى ) كه به وزن سه درهم تناول شود . سيرابى راسو را پر از گشنيز كرده خشك كنند و نگهدارند و هرگاه خواستند از آن تناول كنند . پنيرك كاشتنى ( ملوكيه ) را آبپز كنند و بخورند . بزر خطمى ، مغز مرغ و بويژه مغز مرغ را با پنيرمايه و آبگوشت را سوى تازه ذبح شده بخورند . آبگوشت ملخ تازه شكار شده را با شراب بخورند . گوشت نمك سود لاكپشت بيابانى بخورند . گوشت پختهء خرچنگ رودخانهاى بخورند . خون لاكپشت و بارزد باهم پادزهرى شگفتآور است . كوشاد پادزهرى خوب است و اثرى عجيب دارد . بزر هويج بيابانى بسيار مفيد است .