أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

545

قانون ( فارسى )

اعتماد همگان است ، گويد : « ابن سينا در علم موسيقى سرامدى بوده كه بعد از فارابى كسى به گردش نرسيده است . ابن سينا در كتابهاى شفا و نجات و در رسالهء مخصوص راجع به موسيقى بيانات و توضيحاتى دارد كه هر عالم موسيقيدان را به شگفت مىاندازد . تو گويى كار ابن سينا بجز موسيقى و موسيقيدانى چيز ديگرى نبوده است . فارابى و ابن سينا از آن پيشگامان موسيقى بودند كه با گامهاى بسيار فراخ پيش رفتند و قديميها را پشت سر گذاشتند و نوآوريهايى كردند كه جمال موسيقى را صدچندان به جهانيان نشان داد . ابن سينا اولين طبيبى است كه موسيقى را براى شفاى بسيارى از بيماران تجويز و سفارش كرده است . در نسخهء خطى رسالهء ابن سينا دربارهء شفاى بيماران از راه موسيقى - كه در موزهء شرقشناسى بريتانيا محفوظ است و داراى شمارهء 2261 و رقم 210 مىباشد - مىخوانيم : در وقت فجر كاذب ، آهنگ راهوى و در وقت صبح صادق ، آهنگ حسينى گوش كنند . وقتىكه آفتاب به‌اندازهء دو نيزه بالا مىرود ، آهنگ راست را براى آنها بنوازند . هنگام چاشت ، آهنگ ابوسكيك خوب است ، و نيمروز به آهنگ زنگوله گوش كنند . بعد از ظهر عشاق را بشنوند و كمى قبل از عصر آهنگ حجاز را براى بيماران بنوازند . وقت عصر آهنگ عراق خوب است كه بشنوند و نزديك غروب شفاى بيماران در آهنگ اصفهان است . بعد از غروب آهنگ نوا مناسب است و بعد از نماز شام آهنگ بزرگ بشنوند . وقت خواب آهنگ مخالف براى آنها بنوازند و مىفرمايد منظورم از آهنگ مخالف آهنگ زيرافگن است . ابن سينا هشت ايقاع را ابتكار كرد كه هريك از آنها را دستان ناميده است ؛ كه هيچ‌يك از اين دستانها را در كتابهاى موسيقى قبل از ابن سينا نمىيابيم . اما بعد از ابن سينا دانشمندان موسيقيدان ، از اين دستانهاى سينايى اقتباس و بهره‌بردارى كرده‌اند . تأثير ابن سينا بر موسيقى عربى و فارسى و نقطه‌نظرهاى او در موسيقى قرنها دوام يافت . خلاصه آنكه فضل او بر دنياى موسيقى بيش از آن است كه در وصف بگنجد . اگر كتاب قانون در طب ، ابن سينا را در دنياى طب و درمان به اوج شهرت رسانيد ، و كتابهاى فلسفهء او ابن سينا را چون بزرگترين فيلسوف به دنيا معرفى كرد ، در فن موسيقى نيز به بركت رساله‌هايش مقام اول را احراز كرده است . در كتاب نجات و مقدمه‌اش ابن سينا رساله‌اى در باب موسيقى دارد . متأسفانه اين جزء راجع به علم موسيقى را ما در كتاب نجات ابن سينا كه سال 1331 هجرى قمرى در قاهره چاپ شده است نمىيابيم و حتى در ترجمهء لاتينى آن‌هم كه سال 1593 در رم انتشار يافته است نيست . اما نسخهء خطى اين رساله هنوز باقىمانده و در مجموعهء آثار خطى پادشاهى آسيايى در لندن محفوظ است و شماره‌اش 1811 مىباشد . همچنين نسخه‌هاى خطى ديگر از آن در كتابخانهء بودلين بوكوك ، به شماره‌هاى 909 و 250 در دو جزء نگهدارى شده است . »