أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

544

قانون ( فارسى )

باكوس : 1 - كتابى زير عنوان علم النفس نزد ابن سينا نوشته است . 2 - كتاب ديگرى تحت عنوان گلچينى از كتاب شفاى ابن سينا دارد . هر دو كتاب در سال 1949 منتشر شده‌اند . ماكس مايرهوف ، مستشرق مشهور آلمانى دربارهء ابن سينا و كتاب قانون چنين مىگويد : « ابن سينا حسين ابن على - كه در دنياى عرب به ابن سينا و در دنياى غرب به AVICENNA مشهور است - بيشتر از آنكه طبيب باشد فيلسوف بود ، در صورتى كه علم طب ابن سينا تأثيرش بر طب غرب بسيار نمايان و آشكار است . ابن سينا طب يونان باستان و طب شرق را همگى در قالب ريخت و اسمش را قانون در طب گذاشت . كه به حقيقت نبوغ و شخصيت برجستهء او را بر هر دانش‌پژوهى آشكار مىسازد . قانون در طب ابن سينا ، طب را به‌طور عموم آورده است . بيماريها را يكىيكى از تارك سر تا كف پا ذكر كرده و علاج هريك از بيماريهاى جسم انسان را چنان كه شايد و بايد توضيح داده است . داروخانه‌اى را به جهانيان ارائه كرده كه دسترسى به هر دارويى را آسان ساخته است . تشريح ابن سينا از جسم آدمى بسيارى از اطباى غرب را بر آن داشت كه علم تشريح را به طور متفرق از ابن سينا ياد بگيرند و در اجزاى جداگانه شرح و بسط دهند . اين بود كه وقتى پدر عربىدانان غربى ، جيرار كرمونى ( 1114 - 1187 ) كتاب قانون در طب را به زبان لاتينى ترجمه كرد ، نسخه‌هاى خطى اين ترجمه بسيار زياد شد و همين‌كه به چاپخانه راه يافت ، در سى سال اخير قرن پانزدهم پانزده بار به زبان لاتينى و يك‌بار به زبان عربى به چاپ رسيد ؛ و در قرن شانزدهم بيست بار به زبانهاى مختلف اروپا ترجمه و چاپ شد ؛ و اين تازه به غير از چاپ و ترجمه‌هايى بود كه از اجزاء جداگانهء قانون به‌عمل آمد . شرح و تعليقات بر اين كتاب به زبانهاى لاتين ، عبرى ، فرانسوى ، ايتاليايى ، اسپانيايى ، انگليسى و زبانهاى محلى ديگر در اندازه‌اى انتشار يافت كه در هيچ آمارى نمىگنجند ، طورىكه تا نيمه‌هاى قرن شانزدهم متوالى چاپ و تجديد چاپ مىشد . شايد تا امروز هيچ كتابى مانند قانون در طب ابن سينا به اين حد و اندازه از رواج و شهرت نرسيده باشد . ابن سينا علاوه بر كتاب قانون در طب ، پانزده كتاب و رسالهء ديگر در طب نوشته و كتابهاى ديگرش كه دربارهء الهيات ، فلسفهء طبيعى و ماوراء الطبيعه ، هيأت ، لغت و غيره و غيره نوشته است از مرز صد كتاب متجاوز است . كتابهاى ابن سينا اغلب به زبان عربى نوشته شده و تنها چند نوشته‌اى به زبان فارسى دارد ، كه در قرن دهم اين زبان نيز مورد توجه واقع شد . در هرحال در سايهء ابن سينا - كه در حقيقت شيخ و امير اطباست - طب در شرق به اوج خود رسيد . گذشته از اينها ما ( منظورم از ما دانش‌پژوهان غربى است ) همگى زير بار منت ابن سينا هستيم . ابن سينا رساله‌اى به نام كوهها ، سنگها و معدنها نوشته و در آن از تكوين و خلق آنها به تفصيل سخن گفته است ، كه معدن‌شناسان بهره‌هاى بسيار از آن كسب كرده‌اند . » استاد هنرى جورج فارمر ، كه در تاريخ موسيقى شرق در قرن بيستم ، قولش معتبر و جاى