أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

340

قانون ( فارسى )

2 - اسكنجبين بزرها - كه همگانى و مشهور است شدن تب را فرو مىنشاند ، معدهء التهاب زده را سر حال مىآورد ، بلغم‌زا است و خلط بلغمى را پاره‌پاره مىكند ، و بيرون مىدهد ، خلط صفرايى را برمىكند ، بندآمده‌هاى كبد و طحال را باز مىگشايد و بول را ادرار مىدهد . نسخه سركهء شراب بسيار خوب كهنه ده رطل ، آب صاف و شيرين بيست رطل يا بيشتر يا كمى كمتر ؛ اين بسته به اندازهء ترش‌مزگى سركه دارد ، زيرا سركه و آب درهم مخلوط مىشوند . پوست بيخ گياه رازيانه و پوست بيخ كرفس ، هريك سه اوقيه ، بزر رازيانه ، رازيانهء شامى و بزر كرفس هر يك يك اوقيه در آن آب و سركهء باهم مخلوط شده بريز و بگذار تا يك شبانه‌روز در آن خيس شوند ؛ آنگاه مخلوط همه را بر آتش آهسته و نرم بگذار كه آرام بپزد تا يك ششم از آن كم مىشود . سپس از آتش پايين آورده شود و سرد گردد . در مقابل وزن همه داروهاى در سركه و آب پخته نيم وزن آنها نبات بريز - كه اين را با پيمانه برآورد مىكنى يا اينكه نيم چندان آب و سركه و داروها باشد - باز همه را بر آتش بگذار و به آرامى بپزد . تا نصف مىشود . در وقت جوشيدن كفى را كه بر آن برمىآيد بگير . اگر در اين حالت كه كف‌گيرى مىكنى سه درهم زعفران ناكوبيده را در دستمالكى بپيچى و در آن آب و سركه و عسل فرو كنى و هر از چند گاهى آن را بفشرى كه زعفران در آن اثر باقى گذارد ، بهتر است . بعضى از اطباء بعد از آنكه ديك را از آتش برمىگيرند ، به وزن دو درهم زعفران كوبيده را در آن فرو مىكنند و مىفشرند و به اين ترتيب زعفران با دارو نمىپزد . 3 - اسكنجبين جالينوس مقدارى عسل بياور و بر آتش منقل بگذار تا به آرامى بپزد و پياپى كفش را برچين ! سركه در آن بريز چندان‌كه ترشمزگى چيره نباشد و بسيار كم هم نباشد . باهم آرام‌آرام بپزند تا خوب به هم مىآميزند و سركه از خامى درمىآيد ؛ آنگاه آن را از آتش برگير و نگهدار . هرگاه خواستى كه استعمالش كنى به اندازه‌اى كه شراب را با آب مخلوط مىكنى آب را با آن مخلوط كن ! اگر مىخواهى ترشى دارو بيشتر از شيرينى آن باشد ، سركه را بيشتر كن ، هرچند خوب نيست كه سركه و عسل هر دو در اندازه برابر باشند . به عقيدهء من حكايت اسكنجبين همان مسألهء شراب است ، كه مثلا بگويى بايد هر مقدار شراب كه مىخورد شرابش را بايد با آب مخلوط كند ، بدون آنكه خبر داشته باشى كه ممكن است كسى از شراب‌خواران بخواهد شرابش را آن‌قدر آب بيفزايد كه هيچ مزهء شراب نماند و يا كسى مىخواهد شراب خالص و بسيار قوى بخورد و اگر با آب مخلوط شود دلش بهم آيد ؛ كه در هر دو حالت اين حكم كردن صحيح نيست . وقتى دربارهء شراب اين تفاوتها باشد و ميگساران ذوق مخالف داشته باشند - كه بسيار عادت به شراب‌خوارى كرده‌اند - چگونه ذوقهاى مخالف در نوشيدن اسكنجبين