أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
97
قانون ( فارسى )
6 - ششمى قرتوفولقطيس ( قريوقواطليس - نسخه . ) است . بدنش دراز و سبزرنگ است و زير گردنش سوزن مانندهاى هست . طبيبى كه اين اسامى را گفته است ، اثر نيش هريك از اين شش نوع را بيان كرده و چنان كه او مىفرمايد پيامد نيش كليهء انواع رتيلها يكى است و فرقى ندارند . طبيبى ديگر مىگويد كه انواع رتيلها هريك پيامد نيششان ويژگى به آن نوع دارد و اختلاف در اثرات نيش آنها هست . اين طبيب كه غير از آن طبيب اولى است گويد : « رتيل جانورى است شبيه به نوعى تارتنك كه آن را پلنگ گويند و مگس شكار مىكند و انواع زياد دارد . » جالينوس مىفرمايد : « رتيلها دوازده نوعند و بدترين آنها رتيل مصرى است . » دوازده نوعى كه جالينوس معرفى مىكند به قرار زير است : 1 - رتيل قرمز رنگ كه كاملا شبيه تارتنك بوده و شكلش گرد و مدور است . 2 - سياهرنگ دودى كه آن هم شبيه تارتنك است . 3 - خالدار پر از خالهاى سياه و سفيد . 4 - رتيل سفيد شكم گرد و دهان كوچك . 5 - نوعى هست كه مىدرخشد ، پشت كوژ است و خطهايى درخشان بر پشت دارد . 6 - رتيل زرد پرز و كركدار . 7 - رتيل رنگ مايل به سياه و به اصطلاح انگورى كه دهانش در وسط سر است ، پاهاى كوتاه متمايل به عقب دارد و وقتى بخواهد نيش بزند بر پشت مىخوابد و كمى مايع تر مىپراند . اين رتيل انگورى از آن انگورى كه اسمش را قبلا ذكر كرديم نرمتنتر است . 8 - رتيل مورچهسان كه به مورچه مىماند ، گردنش قرمز ، سرش سياه و پشتش سفيد خالدار و به رنگهاى مختلف است . 9 - رتيل آلاكلنگى . 10 - رتيل زنبورى كه به زنبور سرخ مىماند . جالينوس براى هريك از اين ده نوع خاصيت ويژه در نيشزنى و اثرات نيش آنها را ذكر مىكند . 11 - رتيل گاودانهاى ، كه چون بسيار كوچك و گردگاودانه مانند است اين اسم را برايش برگزيدهاند . دهان كوچك ، شكم سرخ مايل به زرد و دست و پاهاى سفيد و پر از كرك دارد . 12 - رتيل مصرى - كه اول ذكرش آمد - شكمش گنده ، سرش بزرگ است و شباهت به مگسى دارد كه شبها پيرامون چراغ مىگردد . كه اين رتيل مصرى نام از انواع ديگر رتيلها بدجنستر است . نيش رتيل و اثراتش بهطور عام چنان كه در نامگذاريهاى رتيلها و در ردهبندى آنها اختلافنظرهايى هست ، همچنان در پيامد نيش آنها نيز اختلافاتى پيداست .