أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
98
قانون ( فارسى )
1 - جالينوس مىفرمايد : « نيش رتيل به اندازهء نيش كژدم فرونمىرود و به پىرگ نمىرسد و در اكثر حالات جاى نيش سبز رنگ نمىشود . » 2 - طبيبى كه او را مورد اعتماد ذكر كردم و انواع رتيلها را ششگونه تعريف مىكرد مىفرمايد : « جاى نيش هر شش نوع از رتيل ورم مىكند و احيانا جاى نيشزده قرمز مىشود و اكثرا به زرد مايل به سياه و سبز مىزند . جاى نيش مىخارد و گاهى ممكن است خارش به پيرامونهاى جاى نيش برسد . و رخ مىدهد كه خارش تا ساقهاى پا سرايت كند . » 3 - طبيبان ديگرى هستند كه مىگويند : « ورم و برجسته شدن جاى نيش رتيل زياد نيست و التهاب هم ندارد . » آن طبيب مورد اعتماد ما عقيده دارد كه نيش رتيل ممكن است بر اندامان پىآلوده و استخوانى اثر بگذارد . منظورش از اين اندامان پىآلود استخوانى ، زانو ، كمر ، پشت و شانهها است كه از اثر نيش رتيل سردى را احساس مىكنند و اين احساس سردى دوام مىيابد . همو عقيده دارد كه اگر نيش رتيل بر چنين اندامانى آيد ، ممكن است حالت سرما بر سراسر بدن غلبه يابد و بدن به چندش و لرزش درآيد . گويد : « درد بسيار شديد رخ مىدهد ، رنگ نيش زده زرد مىشود ، خوابش نمىبرد ، چشمهايش غير طبيعىتر و نمناك مىشوند و قطرات اشك پياپى فرو مىريزند . در پايينهاى شكم و بويژه در زهار احساس مىكند كه فراخناهايى رخ داده است . در اين حالت طبيعت به كمك بيمار مىآيد و مادهء آبمانندهاى را از راه قى و اسهال از بدن خارج مىسازد ؛ كه گاهى ممكن است چيزى شبيه تار تار تنك در مادهء برآورده يا فروريخته ديده شود . بيخ رانها و بيضهها باد مىكنند ، بند استخوانها مىترنجند و به حالت تشنج درمىآيند و به زحمت باز مىشوند ، دل درد و دل بهم آمدن رخ مىدهند . عرق سرد از بدن مىتراود و ممكن است سردردى روى نمايد كه به سردرد بيماران برسامى شبيه باشد . » طبيبان دستهء دوم ( غير از جالينوس و غير از طبيب مورد اعتماد ما ) بيشتر حاشيه مىروند و مىفرمايند : « از اثر نيش رتيل رنگ رخساره زرد مىشود ، بدن احساس سنگينى مىكند . ادرار مىسوزاند و گاهى دشوار مىآيد و ممكن است تار تار تنك مانند با آن باشد . ذكر و زانو و زهار بسيار كشيدگى پيدا مىكنند ، معده كش مىرود ، زبان بند مىآيد يا به تتهپته گفتن مبتلا مىشود و درد و آزار شديد روى مىآورد . » طبيب مورد اعتماد - كه اول يادش كرديم - مىفرمايد : « از اثر نيش نوع ششمى ، يعنى قرطوفولقطيس يا قريوقواطليس كه سبز رنگ و بدن دراز است و سوزن مانندهاى زير گردن دارد ، معده زياد به درد مىآيد ، تب لرزهء شديد رخ مىدهد و پرش و اختلاج زياد به بار مىآورد . » همان طبيب دربارهء فرمودهء جالينوس و ديگران چنين توضيح مىدهد كه : 1 - از نيش رتيل قرمز رنگ درد بسيار كم رخ مىدهد و اين درد كم نيز به زودى از بين مىرود . 3 ، 2 - نيش نوع سياه و نوع خالدار سفيد و سياه بسيار دردآور است ، نيش زده به حالت چندش