أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

579

قانون ( فارسى )

چيزى زير ابزار باشد كه صفاق را بپوشاند و از برخورد با ابزار جراحى محفوظ باشد . اگر بعد از بريدن يا كندن استخوان مورد نظر ، استخوانهاى ريز و تكه‌هاى نازك باقى ماندند ، نبايد ترك شوند ، در كمال آهستگى آنها را نيز برچين ! بعد از بريدن و برچيدن و غيره ، نوبت علاج دارويى است . فتيله‌هاى مناسب حال و مرهمهاى ويژه را به كار بگير ! كه اين روش آسان‌ترين و بهترين و بىزيان‌ترين روش است . » جالينوس مىفرمايد : « هرگاه قسمتى از استخوان سر را كه شكستگى در آن رخ داده لخت كردى و خواستى چيزى از آن را ببرى ، ابزار برش از آن نوع باشد كه آخرش صاف و عدسى شكل و پهن‌تر از قسمت برنده باشد و اين قسمت پهن عدسىماننده را در ته قرار ده و چنان باشد كه قسمت برّاى آن وقتى به بريدن مشغول است اين قسمت عدسى شكل پهن بر بالاى صفاق ثابت ماند . كه چون تيز نيست زيانى متوجه صفاق نمىشود . آنگاه قسمت طولانى تيز و برّا را بر جايى كه مىخواهى ببرى بگذار و با پتك كوچك مخصوص اين كارها بر عقب آن بكوب تا استخوان بريده مىشود . اگر چنين عمل كرديم نياز برآورده شده و صفاق در امان است . حتى اگر طبيب معالج خوابش بيايد و خواب‌آلوده هم باشد هيچ زيانى به صفاق نمىرسد ؛ زيرا طرف پهن عدسى شكل به طرف صفاق است . و همين‌كه اين ابزار را - چنان كه گفتيم - در بريدن به كار برند ، بدون هيچ زحمتى استخوان بريده مىشود ؛ زيرا شكل اجزاء عدسىمانند است كه از عقب ابزار را به بريدن راهنمون مىشود و هيچ چيز ديگرى و هر ابزارى از هر نوع ديگرى باشد ، به اين سادگى و به اين دقت استخوان را نمىبرد . آن روش برش استخوان را كه با اره و به وسيلهء ابزارى كه آن را جونيعدس ( جونيفدس ) نامند انجام مىشود ، نزد طبيبان امروزى پسنديده نيست و آن را ناهنجار و دشوار مىدانند . ما تا اينجا دربارهء علاج شكستگى كه در استخوان سر رخ مىدهد و حالتى كه بايد سر را شق كرد و به استخوان رسيد و آن را بريد سخن رانديم . اما همين علاج براى ساير انواع شكستنيهايى كه در سر واقع شوند نيز مفيد و صحيح است . اگر فقط دربارهء استخوان شكستهء كاسهء سر كه در علاجش نياز به شق كردن پوست بالاى استخوان است سخن گفتيم ، منظورمان نمونه آوردن بود كه مىتوان آن را الگو قرار داد . و به قول پولس احتياط به خرج داديم و دشوارترين را گفتيم كه بقيه يعنى علاج شكستگى سرى كه به شق كردن پوست نياز نداشته باشد حتما آسان‌تر است . » جالينوس بعد از تعليمات ذكر شده اندازهء بريدن را نيز معلوم فرموده است و در اين باره مىفرمايد : « اگر استخوان شكسته در سر نياز به برش دارد ، دقت كن ! هر قدر از استخوان كه به كلى از هم پاشيده و ريزريز شده است ، بايد بيرون آورده شود و بقايايى از آن نماند . اگر استخوان چندين ترك برداشته و ترك حجم استخوان را زياد در بر گرفته‌اند ، نبايد تا آخرين جاى رسيدن ترك استخوان را بريد كه اين در صورتى است كه بدانى از بقاى ماندن قسمتى از ترك ، زيانى متوجه