أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

542

قانون ( فارسى )

بيمار بر تخته يا سكوى خوابگاهش بر پهلوى سالم دراز بكشد . دو چوب ميخ مانند بياور و در دو طرف خوابگاه بكوب ! هر دو چوب به طول كمتر از يك پا باشند و درست در مقابل هم كوبيده شوند ، كه مانند دو كنارهء چارچوب در برابر هم قرار گيرند . كمى پايين‌تر از وسط هر دو چوب كوبيده ، چوب ديگرى قرار ده كه شكل هر سه چوب به شكل حرفى كه يونانيان آن را ايطا ( هاش - H ) مىنامند درآيد . بيمار كه بر پهلوى طرف سالم دراز كشيده و پاى طرف سالم - كه در زير واقع شده - از پلهء نردبان مانند دراز شود . پاى آسيب‌ديده را بر پله سوار كند به‌طورى كه سر رانش ، يعنى جاى دررفتگى ، درست بر پله قرار گيرد . قبل از سوار كردن پاى بيمار بر پله ، پارچه‌هاى نرم زياد بر آن بپيچ كه ران بيمار آزار نبيند . تخته‌اى را در اندازه‌اى كه طولش از قوزك پا تا سر ران باشد و پهنايش ميانه باشد بياور و از طرف رو به زمين ، زير پاى بيمار داخل كن كه از قوزك تا سر ران آيد ، سپس آن را ببند و آنگاه عمل كشيدن را شروع كن ! كشيدن را يا وسيلهء چوبكى كه شبيه دستهء هاون است و در علاج كوژى پشت از اثر دررفتگى مهره از آن بحث شد ، انجام ده و يا اينكه كشيدن را بدون آن - كه سابقا دستورش را ذكر كرديم - به عمل آور ! ساق پاى آسيب‌ديده را به سوى پايين همراه چوبى كه زير آن بسته شده است بكش و بسيار تند بكش كه دررفتهء سر ران به جاى طبيعى خود بازمىگردد . روش ديگرى نيز هست كه بقراط آن را پسنديده است و مىفرمايد : « هر دو دست بيمار را وسيلهء باند پهن قنداق‌مانند - كه پارچهء باند نرم باشد - و هر دو پاى بيمار را نيز با پارچهء پهن قنداق مانند محكم از قوزك تا زانو ببند . باندپيچى طورى باشد كه دو پا در اندازهء چهار انگشت برهم نهاده از هم فاصله داشته باشند . ساق طرف پاى آسيب‌ديده به اندازهء دو انگشت برهم چسبيده از آن ديگرى بيشتر دراز كشد . آنگاه بيمار را رو به بالا بلند كنند و در حالى قرار گيرد كه به اندازهء دو ذراع ( از سر انگشتان تا آرنج ) از زمين بلندتر باشد و پايش به زمين نخورد . جوانى كاردان بيايد و بهترين جاى ران و سر ران را در ميان دو زند خود بفشرد و ناگهان و بدون اطلاع بيمار خود را به بيمار آويزان كند ؛ بند دررفته به جاى خود بازمىگردد . » اين روش بقراط پسند بسيار آسان است و آسان‌تر از هر روش ديگرى است و آن همه تشريفات را هم نمىخواهد . اما بسيارى از طبيبان اين رشته آن را نمىپسندند . به عقيدهء من چون آسان است فكر مىكنند كه خوب نباشد . اگر دررفتگى بند استخوان ران به سوى خارج است ، بايد بيمار را بر همان روش كه ذكر كرديم بر تخته يا سكو قرار داد . چوب اهرم‌مانند را در لاى سوراخ ديوار گير كنند و پرستاران از آن سوى از طرف ران سالم آن را بر جاى دررفته هول دهند . اگر دررفتگى به سوى جلو است ، بايد بيمار دراز بكشد و مردى زورمند وسط كف دست راستش را بر بيخ رانى كه آسيب‌ديده است بگذارد و با دست ديگر فشار دهد و در عين حال فشار دادن را تا نزديكى زانو ادامه دهد .