أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
524
قانون ( فارسى )
قرحه يا زخمى هم موجود باشد ، و طبيب قبل از علاج قرحه يا زخم رأسا به علاج بركنده مشغول شود ممكن است حالت تشنجى بسيار خطرناكى به بار آيد . و اگر بركندگى در اندام نزديك به اندام اصلى و بسيار ارزنده باشد ، برگرداندن بركنده بدون علاج قرحه يا زخم بسيار خطرناك است ، و اگر قرحه و زخم نباشد اما جاى آسيبديده ورم كرده باشد ، باز بايد اول ورم را فرونشانى و آنگاه عمل برگرداندن را انجام دهى . پس چنان كه گفتيم ببين اگر كار برگرداندن بركنده يا تكان خورده به آسانى صورتپذير است و يا اگر درد زيادى را برنمىانگيزد و با وجود درد برگرداندن بسيار دشوار نمىشود ، برش گردان و باك مدار ! اما اگر ديدى كه درد زياد رخ مىدهد ، كارى به كارش نداشته باش ! اگر دررفته را به جاى خود برگرداندى و درد بسيار پيدا شد ، باندى را كه بر آن پيچيدهاى باز كن ! اگر به آسانى بركنده يا تكان خورده به جاى خود بازگشت و دردى مترتّب نشد ، همراه آن ورم يا قرحه را معالجه كن ! اگر هم شكست در استخوان بود و هم از جاى بركنده شدن ، و كشيدگى بركنده به يك طرف بود و امكان داشت كه هم شكست را علاج كنى و هم آن را به جاى خودش برگردانى ، اقدام كن ! يكى از دانشمندان مىگويد : « ديدم كه سنگ بزرگى بر كنار شانهء مردى افتاده بود و پوست و گوشت پاره شده و سر باز و لخت و پديدار شده بود و در زير آن سر استخوان چنبر از جا بركنده شده بود . يكى از شكستهبندهاى نادان استخوان را راست كرد و گوشت و پوست را بر آن باز گردانيد و دارو گذاشت و باندپيچى كرد . ديرى نپاييد كه گوشت گنديد و استخوان - كه نزديكش بود - فاسد شد و به رنگ سبز درآمد . آن شكستهبند نادان مگر نمىدانست كه بايستى گوشت زخمخورده را ببرد و جاى آن را توسط روغن زيتون جوشان و داغ ، داغ بگذارد ؟ » اگر بركندگى همراه ورم بزرگ و كلفت است بايد اوّل ورم را چاره كرد و بعدا بركنده را جا آورد . اگر بركندگى بسيار ساده و بدون دردسر بود ، دستور جا آوردنش چنين است : از كدام طرف دررفته است ، دررفته را به آن مقابل بكش تا درست در برابر جاى بركنده قرار مىگيرد ، يعنى كنارهاش با كنارهء استخوان ديگرى كه از آن تكان خورده است درست برابر مىايستد . سپس آن را در جاى طبيعى اوليش بگذار ! اكثرا در اين عمل - اگر كار درست صورت گيرد - صداى جا آمدنش شنيده مىشود . همينكه درست به جاى طبيعى برگشت آن را باندپيچى كن ! باندپيچى نمىگذارد ورم كند . و يا اقلا در بازداشتن از ورم كردن مفيد است . در معالجه بايد توجه داشت كه ورم زياد و شديد به بار نيايد ؛ مثلا اگر استخوان چنبر يا هر بند استخوانى از جا در رود ، ما دام ورم موجود باشد نبايد بركنده را جا آورد . بايد اوّل ورم را فرونشاند و درد ناشى از ورم را تسكين داد ، آنگاه بركنده را جا انداخت . پارچهء خشك را بر جاى آسيبديده مگذار ! كه پارچهء خشك سبب گرمى مىشود و ورم به بار