أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
523
قانون ( فارسى )
دارد ، جاى دردمند را با قياس بر نظيرش در بيمار بسنج ! يعنى فرضا مىخواهى بدانى كه آيا بند استخوان آرنج كسى دررفته است يا كمى تمايل به اينور و آن ور دارد ؟ آرنج طرف ديگر را كه سالم است الگو قرار داده و ببين چه فرقى باهم دارند . نه اينكه قياس از كسى ديگر كنى . اگر استخوان از جاى دررفته باشد ، نوعى فرورفتگى غير طبيعى احساس مىشود ؛ چنان كه اين حالت فرورفتگى وقتى كه استخوان ، از بند استخوان كتف ، بند استخوان پا و از همه آشكاراتر از بند استخوان گردن رها مىشود نمايان است . اگر ديدى كه مفصل هيچ حركت نمىكند به تأكيد بدان ! كه دررفتگى كامل رخ داده است . اگر مفصل به هر طرفى از اطراف حركت مىكند و به حالت طبيعى است - حتى اگر درد شديد هم داشته باشد - بدان ! كه درد از بركندگى نيست و سببى ديگر در كار است . اگر گودرفتگى در جايى از مفصل بود و در جاى ديگر برجستگى غير طبيعى ديده شد ، يا جايى كه بهطور طبيعى بايد برجسته باشد و اكنون اين برجستگى پايينتر آمده است و از حركت به هر طرف كوتاه مىآيد ، يعنى به سويى حركت مىكند و به سوى ديگر حركت ندارد ، مىدانى كه بركندگى كامل نيست و تنها استخوان كمى از جاى اصلى خود منحرف شده است . اگر بند استخوان درازتر از حالت طبيعى نمودار است و آويزه مانندى شده است و هرگاه با دست آن را به جاى خود برگردانى به آسانى برمىگردد ، و هرگاه دست از آن برداشتى باز بيرون مىآيد و در همان حال كه بيرون آمده است اگر گوشت برهم فشرده در آن نباشد ، نوعى گودى حس مىشود كه مىتوان انگشت در آن فرو كرد ، بدان ! كه بركندگى رخ نداده است . منظورم از جايى كه گوشت برهم فشرده در حد زياد در آن باشد ، مثالش بند استخوان شانه است . علاج بركندگى و تكانخوردگى كسى كه پيش طبيب آيد و گلايه از بركنده شدن استخوان از بند استخوان يا شكايت از تكان خوردن و از جا منحرف شدن بدون بركنده شدن استخوان دارد ، بر طبيب است كه حالات زير را از هر سو بررسى كند . - آيا بركندگى يا از جا تكان خوردگى استخوان همراه با قرحه ، زخم ، ورم و غيره است ، يعنى نوعى بيمارى ديگر هم رخ داده است يا نه ؟ اگر بركنده يا منحرف شده بدون هيچ نوع از روىآورهاى ديگر باشد ، آنگاه طبيب دقت كند و تشخيص دهد كه اگر حالت بركندگى يا از جا تكان خوردگى به وسيلهء كشيدن آهسته يا هول دادن آهسته به جاى طبيعى خود برمىگردد و درد زياد در پى ندارد . كار آسان است ، بركنده را به جاى خود برگرداند . اگر قرحهاى يا زخمى رخ داده و ديدى كه از كشيدن يا هول دادن بركنده و تكان خورده ، قرحه يا زخم سبب درد بسيار شديد مىشود و بيمار نمىتواند تحمل كند ، بايد قبلا قرحه يا زخم را معالجه كنى و آنگاه به علاج بركندگى بپردازى . بويژه اگر دررفتگى مفصلهاى بزرگ بوده و