أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
453
قانون ( فارسى )
در بعضى حالات كه مىبينى اگر تنها از يك جا اطراف گير كرده را بردرى پيكان بيرون نمىآيد ، ناگزير بايد بيش از يك جا را بردرى . اگر تير گير كرده در جسم از جايى كه در جسم فرو شده است بركشيدنش ممكن نيست ، بايد جايى در مقابل آن را بردرى و آنگاه يا بيرونش بكش يا دفعش كن ! يعنى اگر تنهء تير همچنان با پيكان است و نيفتاده است آن را بكش و اگر تنها سر تير در داخل مانده است و خود تير افتاده است ، با چيزى آن را فشار بده و كارى كن از جسم بيرون آيد . در اين فشار دادن و دفع كردن بايد كاملا مواظب باشى كه پىرگى يا شريانى را قطع نكنى . در معاينهء دقيق زخمى معلوم مىشود كه پيكان دنبالهدار است يا نه . اگر ديدى كه دنبالهدار است با همان ابزارى كه تير و پيكان را وسيلهء آن دفع مىكنند ، گير كرده را در لولهء آن ابزار قرار ده و پيكان را بيرون آور ! اگر پيكان بيرون آمد و جاى گير كردهء پيكان گود شده بود و بيم آن مىرود كه شايد قطعههاى آهنى ريز و نازك باقى مانده باشند ، بايد به دقت تفتيش كنى و اگر چيزى را پيدا كردى ، آن را نيز با وسايل و اسلوبى كه گفتيم بيرون آور ! اگر سر پيكان گير كرده شاخههاى متعدد دارد و بيرون نمىآيد ، بايد اطراف را بردرى و زخم را گشادتر كنى ؛ مشروط بر اينكه بريدن به اندامى نرسد كه خطرى متوجه زخمى گردد . اطراف گير كرده را بردر تا به آسانى امّا آهسته گير كرده را بيرون مىآورى . » برخى از طبيبان جراح شاخههاى پيكان گير كرده را داخل ابزار انبوبى يا لولهاى مىگذارند و بيرون مىكشند ، تا گوشت بدن همراه آن نيايد . اگر خليدهء گير كرده را بيرون آوردى و زخم جاى گير كرده آرام بود و ورم نداشت ، قبلا آن را بدوز و بخيه بزن و بعدا داروى رويانندهء گوشت را بر آن بگذار ! اگر زخم ورم كرد و حرارت داشت بايد وسيلهء داروهاى پاشيدنى و گذاشتنى ورم را فرو نشانى . اگر تير سمىشده در اندام كسى گير كرده است بايد - اگر ممكن باشد - گوشت تأثيرپذير اطراف گير كرده را ببرى و حك كنى . نشانى آنكه چه قسمت از گوشت از تير سمآلوده فاسد شده است آن است كه گوشت مسموم شده بدرنگ و زرد مايل به سياه مات مىشود و تو گويى گوشت مردگان است . اگر تير در استخوانى گير كرد ، بايد ابزار بيرون دادنش به كار رود ؛ اگر گوشت بر استخوان باشد و مانع كار شود ، بايد گوشت را حك يا شق كرد . اگر تير به حد زياد در استخوان گير كرده است ، از معاينه و لمس كردن و دست زدن متوجه آن مىشوى ؛ كه اگر لق بود ، زياد فرو نرفته و اگر به آسانى نجنبيد ، دليل آن است كه زياد فرو شده و ثابت است . اگر ديدى كه سر تير به ژرفاى استخوان رسيده است ، بايد بالاتر از جاى گير كرده را وسيلهء ابزار مخصوص بردرى . و اگر ديدى كه استخوان كلفت است ، پيرامون جاى گير كرده را