أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
452
قانون ( فارسى )
گوشت فرو روند . برخى از تيرها پيكانش به صورت مارپيچ حركت مىكند : اگر آن را مستقيما به سوى خارج بكشى جاى پيچ پهن مىشود و مانع بيرون آمدن تير از بدن مىگردد . برخى تيرها پيكان كلفت و درشت دارند و داراى كنارهاى به اندازهء پهناى سه انگشت هستند . برخى كنارهشان به اندازهء يك انگشت است و آنها را مگسى مىنامند . بعضى از سر تيرها آسان روند و گوشه و كنار و زائدهاى ندارند . بعضى زائدههاى آهنى باريك دارند كه اگر تير را بركشيدى اين آهنپارههاى نازك در جسم زخمى باقى مىمانند . در بعضى تيرها پيكان تير محكم بر تير جاى گرفته است . و در برخى ، پيكان با تير زياد و بهطور محكم پيوند داده نشده است ؛ اگر تير را از بدن زخمى بيرون كشى پيكان در جسم مىماند . ممكن است تير مسموم باشد و ممكن است مسموم نباشد ؛ پس بيرون آوردن تير از جسم زخمى دو جنبه دارد : يكى بركشيدن و دومى دفع كردن . اگر تير در رويهء بدن است و زياد به ژرفا راه نيافته ، بايد آن را بيرون كشيد . و اگر تير در ژرفاى جسم فرو رفته است و بيم دارى كه آن را با جراحى بيرون آورى ؛ زيرا اگر اطراف خليده را بردرى ، نزيف خون زياد رخ مىدهد و زخمى را هلاك مىكند يا درد و آزار زياد به بار مىآورد و زخمى از تحمل آن عاجز است ؛ ناچار بايد هر طورى شده آن را دفع كنى . اگر تير در گوشت فرو شده و جاى زخمىشده جرم زيادى ندارند و اگر آن را بردرى به پىرگ و استخوان و چيزى همانند آنها برنمىخورد ، بايد اطراف خليده را بدرى و تير را دفع كنى . اگر پيكان تير در استخوان خليده و گير كرده است ، بايد جذب شود ؛ اگر قسمت خليده با چشم پيداست جذبش آسان است و اگر ناپيدا است دستور بقراط را به كار بنديم كه مىفرمايد : « براى اينكه بدانيم كه قسمت در جسم مانده از پيكان در كجاى بدن گير كرده است و بتوانيم جايش را درست تشخيص دهيم ، اگر ممكن باشد زخمى به همان شكل درآيد توجه كنيم كه در آن حال زخمىشده وقتى كه تير خورده كجا ايستاده ؟ تير از كجا آمده و به كدام نقطه از جسمش خورده است ؟ همان حالت را نمايش دهد . كه شايد آسانتر جاى گير كرده را پيدا كنيم . اگر اين نمايش و بازسازى صحيح ممكن نبود ، بايد زخمى بر پشت دراز بكشد و چندانكه امكان دارد طبيب را راهنمايى كند ؛ مثلا كجايش بيشتر درد دارد ؟ كجايش سنگينى مىكند ؟ و غيره و غيره . و به وسيلهء فشار دادن اطراف دردمند و معاينهء دقيق آن ، جاى گير كرده را به درستى بدانيم . اگر تير در گوشت گير كرده و تنهء تير از پيكان جدا نشده و نيفتاده است و تير از نى ساخته نشده است و چوبين است ، چوب تنه تير را بركش و يا دست در اطراف پيكان گير كن و آن را بيرون آور ! اگر تير در گوشت گير كرده و تنهء تير جدا شده و افتاده است ، سر تير را با كلبتين يا گازانبر يا با ابزار مخصوصى كه با آن تير را از جسم برمىكشند آن را بركش !