فصل دهم ورمهاى غده‌اى منظور ما در اينجا ورمهايى هستند كه در گوشت غده‌اى پيدا مىشوند و از نوع ورمهاى طاعونى نيستند . سبب پيدايش ورم غده‌اى غير طاعونى چندين احتمال دارد : 1 - ممكن است در اثناى بحران از اثر انتقال مادهء بيمارى - كه به اندامى رسيده است - ورم سر برآورد . 2 - ممكن است مادهء ناباب از يكى از اندامان اصلى و بسيار ارزشمند دفع شده و به جاى ديگر منتقل شده باشد . 3 - ممكن است قرحه يا ورمى در دست و پاها باشد و مواد ناباب را جذب كنند و ماده در راه رسيدن به آنها بر گوشت غده‌اى بگذرد و در آنجا بماند و به گوشت غده‌اى بچسبد و به صورت ورم سر برآورد . چنان كه رخ مىدهد كسى در دست و پاها گرى يا قرحه دارد ، و يكناگاه ورم در بيخ رانها يا زير بغلش پديد مىآيد . ممكن است با وجود پرشدگى بدن از خلط بيش از حد لازم چنين ورمى پديد آيد . و احتمال دارد كه بدن تحمل اين پرشدگى از خلط ناجور را نداشته باشد و ورم سر برآورد . علاج اين‌گونه ورمها - چنان كه سابقا ياد گرفتى - بر خلاف علاج ساير ورمها است . در علاج اين‌گونه ورمهاى برآمده از گوشت غده‌آلود ، نبايد از اول كوشش كنى كه ماده از خود ورم دفع شود . بايد پاكسازى از بدن صورت گيرد . از راه رگ زدن و خون كشيدن و وسيلهء اسهال بايد بيمار پاكسازى شود . و در مرحلهء دوم بايد تا ممكن است منتظر بمانى و به معالجهء موضعى نپردازى تا جايى كه كاملا منشأ ورم را تشخيص مىدهى . اگر معلوم شد كه در اثر بحران بيمارى ، مادهء چنين ورمى سرگردان و در آنجا به صورت ورم پديدار شده است ، يا معلوم شد كه مادهء زايندهء اين‌چنين ورمى غده‌اى از اندامى اصلى و بسيار ارزنده دفع شده و به گوشت غده‌اى رسيده و ورم گشته است ، در هر دو حالت نبايد به هيچ وجه كارى كنى كه مادهء ورم‌زا را از ورم بازدارى ، بلكه بايد چندانكه مىتوانى و امكان دارد ماده را هرچه بيشتر به جاى ورم كرده بكشى ، حتى اگر وسيلهء حجامت و بادكش گذاشتن باشد بايد جذب ماده به سوى ورم صورت پذيرد . امّا اگر ورم از اثر پرشدگى بدن از ماده باشد و لبريز كردهء آن سبب چنين ورمى شده باشد ، حتما پاكسازى بايد به عمل آيد و بيمار غذا را كاهش دهد و آن را لطيف و كم‌مايه گرداند . باز نبايد دفع‌كننده‌هاى مادهء ورم را تجويز كنى و تنها داروهاى سست‌كننده را به كار ببر ! امّا استعمال داروهاى سست‌كننده را هم نبايد قبل از پاكسازى لازم به عمل آورى . بعد از پاكسازى ، داروهاى سستىبخش را به كارانداز ! زيرا اگر قبل از پاكسازى لازم داروى سست‌كننده را بر ورم بگذارى ممكن است مادهء بيشترى به اندام ورم‌زده وارد آيد . هرگاه خواستى داروهاى سستىبخش استعمال كنى پاكسازى را نيز راه بينداز و كوشش