نوميدكننده مىباشد . چنان كه هرگاه دشمن اشغالگر بر شهر تاخته و به زدوخوردهاى مقدماتى پرداخته و محاصرهء شهر را تنگ كرده و آشوب برانگيخته است ، نشانى جنگ نهائى و سرنوشت‌ساز پيدا است . امّا مدافع شهر هنوز ابزار بايستهء جنگ و صف‌آرائى مدافعين را تكميل نكرده است ، نشان از آن دارد كه حالت فرمانرواى شهر و لشكر دفاعى بر مرام نيست و اميد چندانى به پيروزى مدافعان نمىرود . به همين ترتيب مىتوان عكس حالت فوق را در نظر مجسم كرد . لشكر مهاجم تاب مقاومت مدافعان را از دست داده و شروع به عقب‌نشينى كرده است و شهروندان مدافع كاملا مجهز و آماده هستند . كه در اين حالت توقع نتايج خوب و پسنديده مىرود . اگر شدت بيمارى قبل از رسائى و پخته شدن مادهء بيمارى روىآورها را بروز داد ، دليل بر آمدن حالت بحران بد و ناپسند است . اگر علامت و روىآورهاى مقدماتى بحران پيدا شد و تا اندازه‌اى نشان از نوعى رسيدن ماده موجود بود ، دليل آن است كه بحران ناقص است . اگر علامتهاى رسيدن ماده كامل بود و تشخيص داده شد كه مادهء بيمارى به پختگى كامل رسيده است و در اين حال روىآور بحران پديد آمد ، بدان كه بحران كامل و پسنديده در مرحلهء سوم ، يعنى در حين اوج‌گيرى و متوقف شدن شدت بيمارى سر مىرسد . و شايد بحران كامل در حالت شروع افت شدت بيمارى پيدا شود ، زيرا گرمى زياد به ايجاد بحران كمك مىكند . ازاين‌رو هنگامى كه هوا بسيار سرد باشد ، بحران به تأخير مىافتد ؛ زيرا در حالت هوا سردى شديد درجهء سوم شدت تب - كه آن را دور نهائى ناميديم - به دشوارى تكميل مىشود ، تا چه رسد به حالت پايين آمدن شدت ، در اين شرايط حرارت كاهش يافته است و سرماى شديد بر آن اثر مىگذارد . بر طبيب لازم است كه در چنين حالاتى كه هوا به شدت سرد است ، زيان سرما را خنثى كند ، اندام بيمار شده را گرمى بخشد ، روغن گرم شده بر شكم بيمار بريزد تا مشاهده كند كه بيمار شروع به قى كردن كرده است ، آنگاه روغن‌ريزى را متوقف كرده و عرق را از بيمار پاك كند و اندام دردمند را در حالت ميانگين بين سردى و گرمى نگهدارد . اين را نيز بدان ! كه اگر بحران در اوقات و روزهايى به حركت درآيد كه آن ايام براى فرصت دادن به طبيعت در مبارزه با سبب بيمارى بسيار مناسب باشد ، بايد چنين حالتى را از نعمتهاى خداوندى دانست كه نيرو به طبيعت داده و آن را از هر جهت آمادهء كارزار با نيروى دشمن انسان كرده و اميد بهبودى زياد است . اما اگر روز و اوان بحران قبل از وقت مناسب - كه معمولا براى روى آوردن بحران خوب است - روىداد و زمينه براى مبارزه با سبب بيمارى آماده نبود ، بدان كه هجوم از جانب دشمن شروع شده و بيمارى است كه طبيعت را ناچار به جنگ نابرابر كرده است ؛ معلوم مىشود كه بيمارى بسيار فشار آورده و مزاحمت ايجاد كرده و مادهء بيمارى سنگين است . شبيه اين حالت گاهى در معده ديده مىشود ؛ خلط آزاردهنده دهانهء معده را آزار مىدهد و معده به حركت درمىآيد و مىخواهد وسيلهء قى آن را به بيرون پرتاب