أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
207
قانون ( فارسى )
3 - سرفهء خشك در اوايل و سرفهء تر بعد از سرفهء خشك و بقيهء روىآورهاى ذات الجنب كه همگى دليل بر آنند كه ورم تبزا در اطراف سينه به وجود آمده است . 4 - روىهمرفته در اندامى كه ورم كرده و سبب تب شده است ، احساس سنگينى و درد گزارشگر است . اندام ورمزدهء تبآفرين از ساير اندامان گرمتر مىشود و گرميش فوق العاده است . 5 - اكثرا اگر اندام پيالود به ورم گرم مبتلا شود ، تشنج رخ مىدهد . نشانيهاى بخش دوم ، كه چگونگى ورم و حالت بيمارى را دست نشان مىكنند از قرار زير است : اگر تب بسيار شديد است و يك روز در ميان مىآيد ، بدان كه بيمارى ناشى از خلط صفرايى است . نشانى و روىآورهاى بخش سوم ، كه حالت بيمار را دستنشان مىكنند دو قسمتند ؛ قسمى نويد سلامت و بهبود بيمار را با خود مىآورند و قسمت دوم حكايت از بدحالى بيمار دارند . ورمهاى درونى همه بر يك حالت نيستند و در نتيجه تب ناشى از آنها نيز از لحاظ كيفى باهم فرق دارند . چگونه تب را به وجود مىآورند ؟ حالت تب شديد است يا كمشدت ؟ حالت تب پايدار و بر دوام است يا وقفهها و سردشدنيهايى دارد ؟ كه اين اختلاف حالات تب ، اختلافهاى كيفى ورم درونى را نشان مىدهند . آيا ورم خود به خود در حجم و اندازه بزرگ است ؟ و آيا رگى كه از ورم تأثيرپذير شده از رگهاى كلفت است ؟ اندامى كه به ورم تبزا مبتلاست كدام يك از اندامان است ؟ اندامانى درونى هستند كه به قلب نزديكند و اندامانى هم هستند كه در كار قلب سهم بسزا دارند و نيز اندامانى هستند كه در درونند اما از قلب بسيار فاصله گرفتهاند و در كار و بار قلب كمتر دخالت دارند . در اينجا كليه را مثال مىآوريم ؛ حالت تبى كه از ورم كليه سرچشمه مىگيرد هميشه تب شديد و هميشگى نيست ، بلكه اكثرا تب نوبتدار به بار مىآورد كه از جنس تبهاى مخلوط و درهم ، تبهاى يك روز در ميان ، تب يك اندر چهار ، تب پنج در ميان و تب شش اندر ميان هستند . همراه تب ناشى از ورم كليه لرزش و تكان بىاراده و حالت چندش هست و حالات تب درهم برهم است . همچنين احساس سنگينى در جاى كليه و احساس سنگينى در كمر از ديگر نشانيهاى ورم كليه است . اصولا احساس گرماى ويژه به اندام ورم كرده و از اندامان ديگر گرمتر بودن آن عضو ، جاى ورم را تحديد مىكند . اگر ورم در دو اندام نزديك به اندامان اصلى و رئيسه باشد ، يا اندام ورمزده با يكى از اندامان اصلى در كار و بار شراكت قوى دارد ، يا اندام ورمزده پيالود و بسيار حساس است ، علاوه بر اينكه حالت حرارت تب بسيار شديد است ، بيمار با دلهره و تشويش بسيار روبرو مىشود و احساس حالت تشنجى مىكند و احتمال دارد با روىآورهاى باورنكردنى و دور از موضع مبتلا شود . مثلا اگر ورم در زهدان باشد ، همراه تب ناشى از ورم زهدان ، سردرد و درد در گردن حس مىشود . حرارتى كه از اين نوع ورمها سرچشمه مىگيرد هيچوقت به آن شدت و تندى كه در تب سوزشى احساس مىشود نيست ؛ مگر اينكه كار بسيار زار باشد .