أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
162
قانون ( فارسى )
بيمار را وسيلهء داروهاى اسهالى و وسيلهء داروهاى مايهء حقنه پاكسازى كن ! داروهاى پاكسازى كه در اين حالت تب خوب و مفيدند عبارتند از : سس صغير ، بسپايك ، قارچ چمنى ، اسطوقدوس ، سنگ ارمنى شسته ، لاجورد شسته ، سنگ ارمنى نشسته ، لاجورد نشسته ، افشرهء برگ قنطافلون ( فيطاقلون - نسخه . ) با شربت عسل ، و شايد به خربق سياه نيز نياز باشد . در حالت تب ناشى از سوداى صفرايى ممكن است پاكسازى لازم وسيلهء گياه سنا و شاهتره با سس صغير كار را انجام دهد . بيمار را وسيلهء اسكنجبين به قى كردن وادار ! بعدا داروى ادرارآور بخورد . بعد از پاكسازى لازم اگر بيمار سبب تبش بلغم سودايى يا سودايى خالص است ، از داروهاى معجون ميترادات ، داروى صمغ انگدان و گوگرد و فلفل تنها با آب نفع بيند . داروى خردلى را در اوايل بيمارى و هر سه روز يك بار بخورند . برخى گفتهاند بايد فاصلهء روزهاى خردلى خوردن از سه روز بيشتر باشد . به علاوه گوارش فلفلى و امثال آن نيز در علاج اين حالت از بيمارى مفيدند . اما مواظب باش هيچيك از اين داروها را قبل از پخته شدن مادهء خلط سبب تب به بيمار مده ! اگر در اوايل بيمارى كه هنوز خلط به حالت پختگى نرسيده است ترياق به بيمار خوراندى ، تب يك اندر چهار ديگرى را بر تب يك اندر چهار سابقش سوار مىكنى ، و ممكن است بيماريهاى ديگر نيز سر برآورند . بويژه اگر زمستان اين كار را بكنى كار دست بيمار مىدهى . در مراحل پايانى بيمارى اگر ديدى كه رگ زدن و خون كشيدن لازم است رگ بزن ! حكيم دانشمند ، جالينوس مىفرمايد : « من بسيارى از بيماران تب يك اندر چهار را معالجه كردهام و شفا دادهام و دستور معالجهام چنين بوده است : بعد از پخته شدن مادهء خلط سبب تب داروى اسهالى دادهام ، بعد از پاكسازى افشرهء خاراگوش سفارش كردهام كه تناول كنند و بعد از آن ترياق تجويز كردهام ، كه تناول كردهاند و خوب شدهاند . » و من مىگويم : صمغ انگدان تنها و فلفل بدون هيچ داروى ديگرى در علاج اين حالت بسيار مفيدند . مشروط بر اينكه پختگى خلط سبب بيمارى آشكار باشد و به نهايت درجهء پختگى رسيده باشد . غذاهاى از قبيل : ماهيابه ، شير ، كبر در سركه پروريده ، خردل ، آبكامه و هرچه كه زياد نرمىبخش باشد در چنين حالتى از بيمارى مفيدند . اگر بعد از چهل روز از سرآغاز بيمارى هر روز صبح و شب بيمار به اندازهء يك عدد از ثمر كنار ( شبيه زالزالك زرد و درشت ) و داروى صمغ انگدان بخورد ، به شرطى كه تب بسيار شديد نباشد و مادهء توليد سوداى ناشى از خلط صفرا باشد ، بيمار زياد بهره مىبيند . در اثناى بيمارى و وقتى كه درجات تب پايين مىآيد . قرص تركيبى زير بسيار خوب است . نسخه : افشرهء مشكانيه و زعفران از هريك به وزن سه درهم ، زنگى دارو ، لاك ، زراوند و تباشير از هريك