أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
115
قانون ( فارسى )
نسخه : تربد تقريبا به وزن يك درهم و نيم يا كمتر و يا كمى بيشتر ( برحسب نياز و برحسب تشخيص طبيب ) سقمونيا ( محموده ) به وزن دو حبه از مثقال يا بالاتر ، با گلنگبين ذكر شده بسرشند و بيمار تناول كند . اگر اين داروى درهم سرشته را با افشرهء گل شاداب - كه به وزن هفت مثقال باشد - يا در شربت گل ريزند و بخورند ، بسيار خوب است . فصل سى و ششم تب سوزان كه در لغت يونانى فاريقوس ( قاوسوس - نسخه ) نام دارد تب سوزان دو نوع است : الف - تب سوزان صفرائى ، كه خلط صفرائى زياد در درون متعفن گشته و سبب تب سوزان يا به اصطلاح يونانى تب فاريقوس شده است . جاهايى كه خلط در آنها مىتواند متعفن شود مختلف است : 1 - خلط اگر زياد باشد به تمام رگهاى بدن راه يافته آنها را متعفن مىكند . 2 - خلط در رگهاى اطراف و نزديك به قلب متعفن شده است . 3 - خلط در رگهاى اطراف و نزديك دهانهء معده است كه متعفن گشته . 4 - خلط صفرائى به حد زياد در خود كبد متعفن شده است . ب - تب سوزان بلغمى ، كه تفصيلش از اين قرار است : بلغم شورمزه است و در رگهاى اطراف نزديك به قلب متعفن شده است . چنان كه بقراط در ابتذيميه ( ابيذيميه - نسخه . ) فرموده است : « خلط بلغم در حالتى كه شورمزه مىشود ، اگر متعفن شد سبب تب سوزان مىگردد . » سابقا اين را دانستى كه هرگاه مادهء خلط بلغم آبكى باشد و با مادهء خلط صفرايى تندمزاج درهم آميزد ، مادهء خلط صفرايى - كه در اين حالت آميزش متعفن مىگردد - آتشين و آبكى است ؛ منظور اين است كه با مادهء آبكى زياد مخلوط است . از آنجا كه تب سوزان روىآورهايش بسيار شديدتر و آزاردهندهتر از روىآورها و پيامدهاى تب نوبه است ، بايستى كه مدتش كوتاهتر از مدت تب نوبه باشد كه چنين است . پيران و سالخوردگان كم اتفاق مىافتد كه به تب سوزان مبتلا شوند و اگر اين حالت نادر روى داد ، از اثر تب مىميرند ؛ زيرا تب سوزان اگر به سراغ پيران آيد حتما سببى بسيار مهم در كار است . و از سويى انسان سالخورده عادتا كمتوان است و در برابر آزار و تأثير تب سوزان - كه بسيار شديد است - تاب مقاومت ندارد . جوانان و كودكان بسيار در معرض تب سوزانند . تب سوزان اگر در كودكان به وجود آيد شدتش كمتر از تب سوزانى است كه جوانان را در بر مىگيرد ؛ زيرا كودكان بدن تر مزاجتر از